Çĕннисем
Хаҫат-журналта ҫак сӑмах ҫаврӑнӑшӗпе республика территорийӗнчи кирек хӑш больница та текен пӗлтерӗшпе те, республика больници (урӑхла каласан, Чӑваш АССР территорийӗнчи кирек хӑш больница та мар, пӗтӗм республикӑшӑн пӗлтерӗшлӗ больница) текен пӗлтерӗшпе те усӑ кураҫҫӗ, ҫапла вара, ӑнлава тӗрӗс мар палӑртаҫҫӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Калас шухӑшӑмӑр вулаканшӑн уҫӑмлӑрах пултӑр тесе, маларах асӑннӑ тӗслӗхсенчен пӗрне (республикӑри больница) уйрӑммӑн сӑнаса пӑхар-ха.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Пирӗн шутпа, ҫакӑн йышши тӗслӗхсенче -ри, -ти, -чи пайлӑ, е вырӑн падеж формиллӗ сӑмахсемпе усӑ курни сӑмах майлашӑвӗсен компоненчӗсем хушшинчи грамматика ҫыхӑнӑвне пӑсать, ҫавна май ӑнлав та улшӑнать.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Темиҫе тӗслӗх илсе кӑтартар: республиканская больница — республикӑри больница, заводская столовая — заводри столовӑй, городская библиотека — хулари библиотека, ҫулталӑкри (сменӑри, кварталти) план т. ыт. те.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хаҫатҫӑсем чӑвашла изафет формипе калама кирлӗ сӑмах ҫаврӑнӑшӗсем вырӑнне -ри, -ти, -чи пайлӑ япала ячӗпе тепӗр япала ячӗн майлашӑвӗпе усӑ курма пӑхаҫҫӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
3. Хаҫат-журналта вырӑс чӗлхинчи ҫыхӑну паллӑ ячӗсене чӑвашла морфологи тӗлӗшӗнчен йӗркелес енӗпе тата тепӗр ҫитменлӗх пуррине палӑртса хӑвармалла.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Термин вырӑнне вӗсен кӗскетнӗ варианчӗсене йышӑнма пулать (перекетлӗх принципӗпе килӗшӳллӗ): наука тӗпчев институчӗ, техника професси училищи, хими технологи факультечӗ т. ыт. те.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Тӗрӗссипе, асӑннӑ терминсем наука тӗпчевӗсен институчӗ, техника профессийӗсен училищи, хими технологийӗн факультечӗ тенине пӗлтереҫҫӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Апла пулин те хаҫат-журналта ӗҫлекенсем кун йышши мӑшӑр определенисен компоненчӗсене пӗр-пӗринпе -па(-пе) аффикспа ҫыхӑнтараҫҫӗ: наукӑпа тӗпчев институчӗ, профессипе техника училищи, химипе технологи факультечӗ т. ыт. те.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Кун йышши определенисен компоненчӗсем чӑвашла е пӗр пек форма йышӑнаҫҫӗ (акӑлчанла-вырӑсла словарь), е пӗр-пӗринпе -па(-пе) аффикспа ҫыхӑнаҫҫӗ (Венгрипе Совет Союзӗн туслӑхӗ); 2) пӗрремӗш е иккӗмӗш компоненчӗ япала ячӗпе иккӗмӗш е пӗрремӗш компоненчӗ урлӑ (тепӗр компоненчӗн определенийӗ пулса) ҫыхӑнаҫҫӗ, урӑхла каласан, пӗри тепринпе пӑхӑнуллӑ ҫыхӑнура тӑрать (тӗслӗхрен, научно-исследовательский институт, профессионально-техническое училище, химико-технологический факультет т. ыт. те), ҫавӑнпа та вӗсене пӗр-пӗринпе сыпӑнтару союзӗпе ҫыхӑнтарни пӗртте тӗрӗс мар (научная и исследовательская, профессиональная и техническая, химическая и технологическая тени тӗрӗс пулмасть).
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чи малтанах ҫакна каламалла: вырӑс чӗлхинчи мӑшӑр определенисене вӗсен компоненчӗсем хӑйсем палӑртакан япала ячӗсемпе мӗнле ҫыхӑнура тӑнине кура икӗ ушкӑна уйӑрма пулать: 1) пӗр пек ҫыхӑнура тӑракан компонентсемлӗ определенисем (тӗслӗхрен, англо-русский словарь, венгеро-советская дружба т. ыт. те).
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ку ыйтӑва хӑйӗн пӗр статйинче 1971 ҫултах хускатса, М. И. Скворцов тӗрӗс сӗнӳсем панӑччӗ, анчах пичетре ӗҫлекенсем вӗсене ӑша хывмарӗҫ курӑнать: хаҫат-журналта вырӑс чӗлхинчи мӑшӑр определениллӗ терминла сӑмах ҫаврӑнӑшӗсене паян кунччен те чӑвашла тӗрӗс йӗркелеме пӗлни курӑнмасть.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
2. Вырӑс чӗлхинчи мӑшӑр определениллӗ сӑмах ҫаврӑнӑшӗсене чӑвашла каласси те хаҫат-журналта, радиопа телевиденире ӗҫлекенсене т. ыт. те чылаях иккӗлентерет.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫавӑнпа та Ленин районӗ, Калинин районӗ, Мускав районӗ, Мускав кӗперӗ тенинче ним йӑнӑшни те ҫук, пачах урӑхла, ҫавӑн пек сӑмах ҫаврӑнӑшӗсем чӑваш чӗлхин законӗсене шӑп та шай тивӗҫтереҫҫӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Маларах илсе кӑтартнӑ Ленин районӗ йышши ятсем урӑхла ҫав-ҫав паллӑ ҫын, хула т. ыт. ячӗпе хисепленекен район (урам, проспект, площадь т. ыт. те) текен пӗлтерӗшлӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Маларах каланӑ пек, чӑваш чӗлхипе ытти тӗрӗк чӗлхисенче изафетлӑ сӑмах ҫаврӑнӑшӗсен (Ленин проспекчӗ — изафетлӑ сӑмах ҫаврӑнӑшӗ) компоненчӗсем хушшинчи грамматика ҫыхӑнӑвӗсем ҫав тери нумай енлӗ, вӗсем пӗр-пӗр япала камӑннине ҫеҫ мар, икӗ япала хушшинчи ытти чылай ҫыхӑнӑва та пӗлтереҫҫӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах та чӑваш чӗлхин хӑйӗн законӗсем пур: вырӑс чӗлхи уншӑн пур чухне те тӗслӗх пулма пултараймасть.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ Шупашкар хулинчи чи пысӑк проспектсенчен пӗрне Ленин проспекчӗ (Ленински мар), чи пысӑк площаде Ленин площачӗ тесе ҫырасси-каласси хаҫатра ӗҫлекенсене пӗртте иккӗлентермест, мӗншӗн тесен вырӑсла проспект Ленина, площадь Ленина иккен.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Пӗрре шутласан, кун пек сӑлтавланине йышӑнма та пулать пек, анчах чӗлхере ҫак шухӑша хирӗҫлекен тӗслӗхсем пуррине те манмалла мар.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Мӗншӗн Ленински район, Калинински район теме кирлине вӗсем ҫапла сӑлтавлаҫҫӗ: асӑннӑ районсем уйрӑм ҫынсен мар, ҫавӑнпа Ленин районӗ, Калинин районӗ вырӑнне Ленински район, Калинински район темелле иккен.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.