Çĕннисем
Тӗплӗрех шутласа пӑхсан, маларах илсе кӑтартнӑ терминсенчен чылайӑшӗн пӗрремӗш компонентне чӑваш чӗлхин законӗсемпе килӗшӳллӗ йӗркелесе майлаштарма пулать.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Пирӗн шутпа, ку вӑл, чӑваш чӗлхине ют элементсемпе ҫӳпӗлесе, унӑн нацилле хӑйевӗрлӗхне хавшатать.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чи малтанах ҫакӑн пирки шутласа пӑхмалла.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах кун пек туни чӗлхе законне тивӗҫтерет-ши?
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Паллах, вырӑс терминӗсене (тӗрӗсрех каласан, вӗсен пӗрремӗш компонентне) чӑвашла ҫакӑн пек йӗркелесси — йывӑр ӗҫ мар: сӑмахӑн -ий, -ый суффиксӗсене кӑшт улӑштармалла ҫеҫ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Район хаҫачӑсенче тӗл пулакан тӗслӗхсем: курьерски поезд, пассажирски поезд, товарнӑй поезд, грубовой поезд, поточнӑй производство, сезоннӑй производство, серийнӑй производство, батарейнӑй радиоприемник, детекторнӑй радиоприемник, портативнӑй радиостанци, гипсовӑй раствор т. ыт. те.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
«Коммунизм ялавӗ» хаҫатӑн кӑҫалхи номерӗсенчен хӑшпӗр тӗслӗхсем илсе пӑхар-ха: сварочнӑй цех, зуборезнӑй участок, стержневой участок, плавильнӑй участок, сварочнӑй цех, типовой программа, башеннӑй кран, гусеничнӑй кран, котлотурбиннӑй цех, модульнӑй участок, заготовительнӑй цех, камбольнӑй производство, фигурнӑй кирпӗч, абразивнӑй завод, Московски район, Калинински район, Ленински район, Московски кӗпер т. ыт. те.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хаҫат-журналта ӗҫлекенсем вырӑс чӗлхинчи ҫыхӑну паллӑ ятне вӗҫне кӑшт улӑштарса «чӑвашлатасси» юлашки вӑхӑтра питӗ анлӑ сарӑлчӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ вырӑс чӗлхинчи токарный станок термина чӑвашла токарнӑй станок тесе ҫырнине час-часах тӗл пулма пулать.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
1. Хальхи вӑхӑтра тухса тӑракан чӑваш хаҫат-журналӗн чӗлхине тимлесе сӑнасан, унта ни вырӑсла ни чӑвашла мар сӑмах ҫаврӑнӑшӗсем — терминсем йышланса пынине асӑрхама пулать.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Вулаканшӑн ӑнланмалларах пултӑр тесе, эпир вӗсене темиҫе ушкӑна уйӑрса тишкерес тетпӗр.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Сӑмахӗ кунта ҫавӑн йышши терминсен пӗрремӗш компонентне (ҫыхӑну паллӑ ятне) морфологи тӗлӗшӗнчен тӗрӗс йӗркелесси ҫинчен пырать.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чӑваш терминологине йӗркелесе лайӑхлатассипе ҫыхӑннӑ тепӗр ыйту вӑл — вырӑс чӗлхинчи ҫыхӑну паллӑ ячӗпе (вырӑсла относительные прилагательные) япала ячӗн майлашӑвӗнчен пулнӑ хутлӑ терминсене чӑвашла мӗнле каласси.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
4. Терминологие маларах асӑннӑ ҫитменлӗхсенчен хӑтарас тесен, ҫак ӗҫе тӗрлӗ специалистсемпе пӗрле чӗлхеҫӗсен хӑйсен активлӑ хутшӑнмалла, хаҫат-журналта ӗҫлекенсем тӑвакан ҫӗнӗ терминсене ытларах сӑнамалла, чӗлхе енчен тарӑнрах тишкермелле.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
3. Терминологи ӗҫӗнче перекетлӗх принципне тытса пырайманни пуринчен ытларах тӑван чӗлхен грамматика законӗсемпе правилисене ҫителӗклех пӗлменнинчен, вырӑс грамматики хыҫҫӑн кайнинчен килет.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
2. Термин кӗске пулни, унта ытлашши пӗр сӑмах та, вырӑнсӑр пӗр аффикс та ҫукки ӑна пуплевре вариантланса каясран хӑтарать, терминологие ҫирӗп системӑлӑх кӳрет.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫакӑ ӑна асра тытма, ҫыхӑнуллӑ текстра меллӗ усӑ курма май кӳрет.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
1. Терминӑн чи паха енӗсенчен пӗри — вӑл май пур таран кӗске те уҫӑмлӑ пулни.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Терминологири перекетлӗх принципӗ ҫинчен маларах калани пире ҫакӑн пек пӗтӗмлетме май парать:
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чӑваш чӗлхине вырӑсларан йышӑннӑ мӑшӑрлӑ япала ячӗсем те ҫак йӗркене ҫирӗп пӑхӑнма тивӗҫ: мастер-сантехниксем, инженер-сметчиксем, инженер-водопроводчиксем, облицовщик-плиточниксем, инженер-техниксем, вагон-ресторансем, токарь-скоростниксем, летчик-космонавтсем, летчик-испытательсем т. ыт. те.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.