Çĕннисем
Чир-чӗр, эмел т. ыт. ячӗсене халӗ чӑваш чӗлхи ытларах вырӑс чӗлхипе ытти чӗлхесенчен йышӑнать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Е тата медицина терминӗсенех илер.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Апла пулсан, словарь тӑвакансен те ҫак туртӑма шута илме кирлех.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Халӗ маларах илсе кӑтартнӑ йышши техника терминӗсене эпир чи малтан промышленноҫпа стройкӑра ӗҫлекен рабочисен пуплевӗнче асӑрхатпӑр, кусем ун пек терминсене вырӑсли пекех калаҫҫӗ, ҫавна май хаҫатсем те ҫаплах ҫыраҫҫӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Терминсене йӗркеленӗ чухне вӗсем калаҫу чӗлхинче ытларах мӗнле формӑпа ҫӳренине те шута илмесӗр май ҫук.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах та чӑвашлатнӑ варианчӗсем термин картне лараймаҫҫӗ: вӗсем вырӑс варианчӗсенчен вӑрӑмрах, ҫавӑнпа предложенисенче ытти сӑмахсемпе ҫыхӑнтарса калама пур чухне меллӗ мар (асӑрхӑр; кабель хуракан хӗрарӑм кабель хурать, фрезерлакан рабочи фрезерлать т. ыт. те).
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хӑшпӗр словарь авторӗсем, маларах палӑртнӑ пек, ҫавӑн йышши вырӑс терминӗсемпе интернационаллӑ терминсене, чӑнах та, чӑвашларах йӗркелеме пӑхаҫҫӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫакӑнта илсе кӑтартнӑ хӑшпӗр сӑмахсене, паллах, кӑштах чӑвашлатма та май пулӗ, тен, тӗслӗхрен, кабель хуракан, фрезерлакан рабочи, такса тӑвакан рабочи, хӗрарӑм фрезеровщик, кабель хуракан хӗрарӑм, хӗрарӑм заточник т. ыт. те.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Тӗслӗхрен: таксировщик, строгальщик, токарь-расточник, полировщик, слесарь-инструментальщик, заточник, такелажник, обрубщик, газорезчик, техник-теплотехник, спайщик, инженер-электроник, слесарь-моторист, кабельщик, газоэлектросварщик, фрезеровщик, кабельщица, фрезеровщица, такелажница, заточница т. ыт. те.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Юлашки вунӑҫуллӑхсенче йышӑннӑ хӑшпӗр сӑмахсене сӑнаса пӑхсан, ҫакӑ питӗ лайӑх курӑнать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Халӗ вӗсем ытларах пирӗн чӗлхене ытти чӗлхесенчен кӗреҫҫӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ техника профессийӗсен ячӗсенех илсе пӑхар.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Наукӑпа техникӑн чылай отрасльне илсе пӑхас пулсан, кунта эпир вырӑс чӗлхипе ытти чӗлхесенчен йышӑннӑ уйрӑм терминсене ҫеҫ мар, терминологи системисене те асӑрхатпӑр.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫак шухӑш тӗрӗссине чӑваш чӗлхин терминологийӗ хальхи вӑхӑтра мӗнле аталанса пыни те лайӑх ҫирӗплетсе парать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чи пӗчӗк уйрӑмлӑх принципне чӗлхе вӗрентӗвӗнче ҫапла ӑнлантарса параҫҫӗ: «Литературные языки малых народов СССР, создавая терминологию, ориентируются на язык, являющийся средством межнационального общения советских народов, используют сложившиеся и вновь возникающие в нем термины и целые терминологические системы для отдельных областей науки, техники и т. д. Принцип минимальных расхождений вовсе не означает полного совпадения терминов во всех отношениях в русском и во многих других литературных языках народов СССР. Пока существуют эти языки, будут и какие-то расхождения в терминах (графические, фонетические, орфоэпические и др. )… Задачам коммунистического строительства в нашей стране может отвечать лишь один принцип: принцип минимальных расхождений. Он является наилучшим с точки зрения реализации задачи дальнейшего сближения советских народов и их культур для последуюшего слияния всех наций в единую коммунистическую семью. Принцип же максимальных расхождений в терминологии совершенно для нас неприемлем».
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хальхи вӑхӑтра, тӗрлӗ халӑх ҫыннисем пӗр-пӗринпе куллен хутшӑнса пурӑннӑ чухне, вӗсен чӗлхисенче пӗр йышши терминсем май пур таран ытларах пулни политикӑпа экономика пурнӑҫӗшӗн, коммунизм тӑвас ӗҫшӗн питӗ кирлӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫакна май кунта пӗр япалана манса хӑвармалла мар: ку чухне Совет Союзӗнчи вырӑс мар халӑхсен литература чӗлхисем терминсемпе пуянланса пырас тӗлӗшрен чи пӗчӗк уйрӑмлӑх принципӗпе («принцип минимальных расхождений») килӗшӳллӗ аталанма тивӗҫ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫапла ӗнтӗ, чӑваш чӗлхине вырӑс чӗлхинчен тата ун урлӑ ытти чӗлхесенчен тахҫанах кӗрсе ҫирӗпленнӗ терминсене (ан тив, пӗр-пӗр ӑнлава палӑртма чӑваш сӑмахӗсем пур ҫинченех йышӑннӑ пулсан та) пӑрахӑҫласа, вӗсем вырӑнне пуҫа шӑнӑҫайми сӑмахсем туса тултарас туртӑма ҫине тӑрсах сивлемелле: термин, ан тив, вӑл урӑх чӗлхерен кӗнӗ пултӑр, ӑнлава тӗп-тӗрӗс палӑртать тата унпа калаҫу чӗлхинче те, ҫыру чӗлхинче те анлӑ усӑ кураҫҫӗ пулсан, ӑна пӑрахӑҫлама пӑхни хальхи вӑхӑтра чӗлхе аталанӑвӗн туртӑмне хирӗҫ пынине ҫеҫ пӗлтерет.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах ку ҫӗнӗлӗхе те йышӑнма май ҫук: пӗрремӗшӗнчен, ҫак сӑмахӑн вырӑсла синонимӗ те халӗ кашни чӑваш тенӗ пекех ӑнланакан термин шутланать; иккӗмӗшӗнчен, унран тӗрлӗ аффикс хушӑннипе пулнӑ сӑмахсем (рифмӑлан, рифмӑланакан, рифмӑллӑ) тата вӑл ытти сӑмахсемпе ҫыхӑнса майлашӑннӑ сӑмах ҫаврӑнӑшӗсем (рифма ӑсти, хитре рифма т. ыт. те) пирӗн чӗлхере ҫирӗп тымар янине те шута илмесӗр май ҫук.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хӑшпӗр тӗпчев ӗҫӗсенче юлашки вӑхӑтра рифма ӑнлава састаш сӑмахпа палӑртас туртӑм пур.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.