Çĕннисем
Тӗслӗхрен: таксировщик, строгальщик, токарь-расточник, полировщик, слесарь-инструментальщик, заточник, такелажник, обрубщик, газорезчик, техник-теплотехник, спайщик, инженер-электроник, слесарь-моторист, кабельщик, газоэлектросварщик, фрезеровщик, кабельщица, фрезеровщица, такелажница, заточница т. ыт. те.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Юлашки вунӑҫуллӑхсенче йышӑннӑ хӑшпӗр сӑмахсене сӑнаса пӑхсан, ҫакӑ питӗ лайӑх курӑнать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Халӗ вӗсем ытларах пирӗн чӗлхене ытти чӗлхесенчен кӗреҫҫӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ техника профессийӗсен ячӗсенех илсе пӑхар.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Наукӑпа техникӑн чылай отрасльне илсе пӑхас пулсан, кунта эпир вырӑс чӗлхипе ытти чӗлхесенчен йышӑннӑ уйрӑм терминсене ҫеҫ мар, терминологи системисене те асӑрхатпӑр.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫак шухӑш тӗрӗссине чӑваш чӗлхин терминологийӗ хальхи вӑхӑтра мӗнле аталанса пыни те лайӑх ҫирӗплетсе парать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чи пӗчӗк уйрӑмлӑх принципне чӗлхе вӗрентӗвӗнче ҫапла ӑнлантарса параҫҫӗ: «Литературные языки малых народов СССР, создавая терминологию, ориентируются на язык, являющийся средством межнационального общения советских народов, используют сложившиеся и вновь возникающие в нем термины и целые терминологические системы для отдельных областей науки, техники и т. д. Принцип минимальных расхождений вовсе не означает полного совпадения терминов во всех отношениях в русском и во многих других литературных языках народов СССР. Пока существуют эти языки, будут и какие-то расхождения в терминах (графические, фонетические, орфоэпические и др. )… Задачам коммунистического строительства в нашей стране может отвечать лишь один принцип: принцип минимальных расхождений. Он является наилучшим с точки зрения реализации задачи дальнейшего сближения советских народов и их культур для последуюшего слияния всех наций в единую коммунистическую семью. Принцип же максимальных расхождений в терминологии совершенно для нас неприемлем».
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хальхи вӑхӑтра, тӗрлӗ халӑх ҫыннисем пӗр-пӗринпе куллен хутшӑнса пурӑннӑ чухне, вӗсен чӗлхисенче пӗр йышши терминсем май пур таран ытларах пулни политикӑпа экономика пурнӑҫӗшӗн, коммунизм тӑвас ӗҫшӗн питӗ кирлӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫакна май кунта пӗр япалана манса хӑвармалла мар: ку чухне Совет Союзӗнчи вырӑс мар халӑхсен литература чӗлхисем терминсемпе пуянланса пырас тӗлӗшрен чи пӗчӗк уйрӑмлӑх принципӗпе («принцип минимальных расхождений») килӗшӳллӗ аталанма тивӗҫ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫапла ӗнтӗ, чӑваш чӗлхине вырӑс чӗлхинчен тата ун урлӑ ытти чӗлхесенчен тахҫанах кӗрсе ҫирӗпленнӗ терминсене (ан тив, пӗр-пӗр ӑнлава палӑртма чӑваш сӑмахӗсем пур ҫинченех йышӑннӑ пулсан та) пӑрахӑҫласа, вӗсем вырӑнне пуҫа шӑнӑҫайми сӑмахсем туса тултарас туртӑма ҫине тӑрсах сивлемелле: термин, ан тив, вӑл урӑх чӗлхерен кӗнӗ пултӑр, ӑнлава тӗп-тӗрӗс палӑртать тата унпа калаҫу чӗлхинче те, ҫыру чӗлхинче те анлӑ усӑ кураҫҫӗ пулсан, ӑна пӑрахӑҫлама пӑхни хальхи вӑхӑтра чӗлхе аталанӑвӗн туртӑмне хирӗҫ пынине ҫеҫ пӗлтерет.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах ку ҫӗнӗлӗхе те йышӑнма май ҫук: пӗрремӗшӗнчен, ҫак сӑмахӑн вырӑсла синонимӗ те халӗ кашни чӑваш тенӗ пекех ӑнланакан термин шутланать; иккӗмӗшӗнчен, унран тӗрлӗ аффикс хушӑннипе пулнӑ сӑмахсем (рифмӑлан, рифмӑланакан, рифмӑллӑ) тата вӑл ытти сӑмахсемпе ҫыхӑнса майлашӑннӑ сӑмах ҫаврӑнӑшӗсем (рифма ӑсти, хитре рифма т. ыт. те) пирӗн чӗлхере ҫирӗп тымар янине те шута илмесӗр май ҫук.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хӑшпӗр тӗпчев ӗҫӗсенче юлашки вӑхӑтра рифма ӑнлава састаш сӑмахпа палӑртас туртӑм пур.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Кунта тата ҫакна та калас пулать: вӗсем произведени, писатель ӑнлавсене мар, ытларах наука ӗҫӗ, наука работникӗ ӑнлавсене палӑртма юрӑхлӑрах пек: чӑвашла калаҫакансемпе вулакансем ӑстӑвӑмҫӑ сӑмаха халӗ ҫыру чӗлхинче тӗл пулакан ӑслӑлӑхҫӑ (ученӑй) терминпа пӑтраштарма пултарассине шута илме кирлӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Вырӑс терминӗсем (произведени, писатель) калаҫура та, ҫыру чӗлхинче те тахҫанах ҫирӗпленнине шута илсен, маларах асӑннӑ чӑваш сӑмахӗсене ӑнӑҫлӑ терминсем, вырӑнлӑ, чӗлхене кирлӗ сӑмахсем теме ҫук пулӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах та хӑшпӗр литературоведсемпе писательсем, асӑннӑ термина урӑх чӗлхе сӑмахӗ тесе килӗштермесӗр, ӑстӑвӑм термин шутласа кӑларчӗҫ, ҫавна май писатель термин вырӑнне те ӑстӑвӑмҫӑ теме пуҫларӗҫ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Словарьсенче те ҫак термина кӑна кӑтартаҫҫӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Илемлӗ литература произведенийӗсене (калав-повеҫе, сӑвӑ-поэмӑна, драмӑлла произведенисене т. ыт. те) халӗ эпир вырӑс чӗлхинчи пекех произведени тесе пӗтӗмлетсе калатпӑр (тӗслӗхрен, чӑваш литературин произведенийӗсем, Хусанкайпа Ухсай произведенийӗсем, эпикӑлла произведенисем, хальхи пурнӑҫа сӑнлакан произведенисем т. ыт. те).
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ литературоведенири хӑшпӗр терминсене илсе пӑхар-ха.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Юлашки вӑхӑтра хӑшпӗр писательсемпе поэтсем, тӗпчевҫӗсемпе журналистсем, чӑваш чӗлхине тахҫанах кӗрсе ҫирӗпленнӗ, пӗтӗм халӑх ӑнланакан вырӑс терминӗсемпе интернационаллӑ терминсене пӑрахӑҫлама хӑтланса, вӗсем вырӑнне пуҫа шӑнӑҫайми искусствӑллӑ сӑмахсем тума пуҫларӗҫ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Сӑмах май каласан, Мускавра 1971 ҫулта тухнӑ «Вырӑсла-чӑвашла словарьте» те ҫак синонимсене иккӗшне те кӑтартнӑ, анчах словарь тӑвакансем майра йӗппи сӑмах ҫаврӑнӑшӗ тахҫанах архаизма тухнине шута илмен курӑнать; хальхи вӑхӑтра унпа, хӑшпӗр ват ҫынсемсӗр пуҫне, урӑх никам та усӑ курмасть, булавка вара — кашни чӑваш ӑнланакан сӑмах.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.