Çĕннисем
Тепӗр чухне предложенире хирӗҫлетсе кӑтартнӑ япалине асӑнмасан та пултараҫҫӗ, анчах пурпӗрех палӑрту форми тӑрӑх хире-хирӗҫлетсе калани сисӗнет: Вӑл [Галина] хӑйӗн ӗҫри юлташӗсем ҫинчен каласа пама тытӑнать (Л. Агак., Халӑх тусӗ, тухтӑр…)
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Килти пурнӑҫсӑр пуҫне манӑн ӗнтӗ тепӗр пурнӑҫ, шкулти пурнӑҫ, пуҫланать (Уйӑп, Ачалӑх кунӗсем).
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Вӗсем япалана ҫавнашкал япалапах вырӑнӗ тӑрӑх хирӗҫлетсе кӑтартма пулӑшаҫҫӗ: Ҫӳлти сайра ҫӑлтӑрсем, ҫӗнӗ ял ҫинчи ҫӑлтӑрсемпе танлаштарсан, шупка пӑнчӑсем пек кӑна курӑнаҫҫӗ (Ӗҫх., Пленум хыҫҫӑн).
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Пӗлтерӗш тӗлӗшӗнчен -ри/-ти/-чи сегментлӑ япала ячӗсен тепӗр уйрӑмлӑх пуррине те палӑртмалла.
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Пилӗкҫуллӑхри пысӑк ӳсӗмсемшӗн (КЯ, 16.II.81).
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Пуху ирттерсе, ҫав вӑхӑтри задачӑсемпе паллаштартӑм (КЯ, 12.ХI.80).
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
2) вӑхӑт сыпӑкӗсене кӑтартакан ӗмӗр, тапхӑр, пилӗкҫуллӑх, ҫул, уйӑх, эрне т. ыт. ятсене -ри/-ти/-чи сегмента йышӑнтарсан, вӗсем япала е ӗҫ хӑш вӑхӑтра пулнине кӑтартаҫҫӗ: Пирӗн ӗмӗрти кашни улшӑну, кашни утӑм, кашни ҫӗнтерӳ е ҫухату биографие ҫырӑнса юлать (КЯ, 2.XI.80).
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Ял Советӗнчи ҫынсем ун [Аверкиев] хыҫҫӑн каллех кӑмӑллӑн шӑкӑлтатса ларса юлчӗҫ (С. Аслан, Алла-аллӑн);
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Люба стаканти чейне сыпса пӑхрӗ те каллех ӑнлантарма пуҫларӗ (И. Салампек, Иксӗлми шанчӑк).
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Вера библиотекӑри ҫынсене сывлӑх сунчӗ (Б. Васильев, Хӗр ӗмӗрӗ).
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Хамӑр фабрикӑри суйлавҫӑсене наказсене мӗнле пурнӑҫа кӗртсе пыни ҫинчен каласа патӑм (КЯ, 6.ХI.80).
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
…Совхоз территорийӗнчи ҫул-йӗре хӑҫан тата мӗнлерех йӗркене кӗртсе ҫитермелле? (КЯ, 18.ХI.80).
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
1) талккӑш (область, республика, район), хула, ял, колхоз т. ыт. вырӑн ячӗсенчен пулнисем япала е ҫын конкретлӑ вырӑнта пулнине пӗлтереҫҫӗ: Комбайнсемпе кӗме ҫук вырӑнсенчи тырпула алӑ вӗҫҫӗн пухса кӗртме колхозниксене мобилизациленӗ (КЯ, 12.ХI.80).
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Вӗсем определени функцийӗпе ҫӳренӗ чухне ҫак пӗлтерӗшсене кӑтартма пултараҫҫӗ:
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Анчах астутармах тивет: -ри/-ти/-чи сегментлӑ сӑмахсем вырӑс чӗлхинчи -ск, -н, -ов суффикслӑ сӑмахсен картне лармаҫҫӗ.
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Куҫаруҫӑсем чӑваш чӗлхинчи -ри/-ти/-чи сегментлӑ сӑмахсем мӗне пӗлтернине чухласан та пӗлмӗш пулаҫҫӗ.
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Терминсенче, учрежденисемпе предприяти ячӗсенче вӑхӑтлӑх палла тӗпе хунипе ниепле те килӗшме ҫук, мӗншӗн тесен предприятисемпе учрежденисен ячӗсене час-часах улӑштарма юрамасть.
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Анчах куҫарасса вӗсене конкретлӑ ҫыхӑну формисемпе куҫарнӑ.
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Ҫӳлерех илнӗ тӗслӗхсенче вырӑс чӗлхинчи сӑмах майлашӑвӗсен компоненчӗсем пӗр-пӗринпе вырӑн е яланлӑх вӑхӑт пӗлтерӗшӗпе ҫыхӑнса тӑнине тӳрех асӑрхатпӑр.
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.
Ӑнлантару сӑмахӗ, определени позицине йышӑннӑскер, талккӑш ятне кӑтартать пулсан, тӗп сӑмах (япала ячӗ) ҫав паллӑ ячӗпе вырӑн ҫыхӑнӑвӗнче тӑрать, ӑнлантару сӑмахӗ вӑхӑт пайӗн ятне кӑтартать пулсан, япала ячӗ вӑл сӑмахпа вӑхӑт ҫыхӑнӑвӗнче тӑрать.
Япала ятне вырӑн тата вӑхӑт тӑрӑх ӑнлантаракан определенисем ҫинчен // И. П. Павлов. Чӗлхене нормӑлас ыйтусем. — Шупашкар, 1985. — 102 с. — 22–44 с.