Чӑваш чӗлхин икчӗлхеллӗ ҫӳпҫи

Текст: LХХХVIII сыпӑк

Пай: Пуҫсӑр юланут

Автор: Феодосия Ишетер

Ҫӑлкуҫ: Рид, Томас Майн. Пуҫсӑр юланут: роман / Майн Рид; вырӑсларан Ф. Ишетер куҫарнӑ. — Шупашкар: Чӑвашгосиздат, 1949. — 412 с.

Ҫул: 1949; Хушнӑ: 2021.01.19 21:09

Пуплевӗш: 97; Сӑмах: 819

Текст тӗсӗ: Прозӑллӑ хайлав

Вырӑсла Тема: Паллӑ мар

Ирӗксӗр свидетель пулни

Кичем сасӑпа виҫӗ хутчен чӗниччен Луиза Пойндекстер ӗнтӗ каретӑн пускӑчӗ ҫине анса та тӑчӗ.

Хӑюллӑн, ним хӑрамасӑр вӑл судья умне утса тухрӗ.

— Мисс Пойндекстер, сирӗн шӑлну ҫухалнӑ каҫ эсир ӑҫта пулнӑ? — тесе ыйтать хӗртен прокурор.

— Килте, хам аттен гасиендинче.

— Эсир садра пулман-и?

— Тӗрӗс, эпӗ садра пулнӑ.

— Ырӑ пулса, мӗнле сехетре пулнине каласа парӑр.

— Ҫурҫӗрте, эпӗ ӑна лайӑх астӑватӑп.

— Пӗччен-и?

— Ҫук, ялан пӗччен мар.

— Пӗр хушӑ сирӗнпе пӗрле кам та пулсан пулнӑ эппин?

— Ҫапла.

— Кам пулнӑ вара?

— Манпа пӗрле шӑллӑм пулнӑ.

Сирӗн шӑлну пыриччен сирӗнпе пӗрле садра тата кам та пулин пулнӑ-и?

— Пулнӑ.

— Эпир унӑн ятне илтесшӗн. Эсир ӑна пытармастӑр пулӗ тетӗп!

— Мистер Морис Джеральд пулнӑ.

Ҫав ответа илтсен, халӑх тӗлӗнсе кӑна каймарӗ, тата йӗрӗннӗ пек те, тарӑхнӑ пек те пулчӗ.

Айӑпланакан ҫын куҫӗсенче вара хавасланса савӑнни палӑрса кайрӗ.

— Сирӗнтен ыйтма ирӗк парӑр: ҫав тӗлпулу вӑл ӑнсӑртран пулни-и, е малтанах килӗшсе-и?

— Тӗлпулма малтанах килӗшнӗ.

— Манӑн сире пӗр лайӑхах мар ыйту памалла пулать. Каҫарӑр мана, мисс Пойндекстер, ӗҫ ҫавӑн пек тума ыйтать. Эсир хирӗҫ пулни мӗнле йышши е, татса каласан, мӗнле сӑлтавпа пулнӑ?

— Мӗнле йышши е мӗнле сӑлтав — юлашкинчен вӑл пӗрӗх пулса тухать. Эпӗ нимскер те пытарма шутламастӑп. Эпӗ юратнӑ ҫынна тӗл пулас тесе сада тухрӑм, вӑл сирӗн умра кунта преступник пек тӑрать пулсан та, эпӗ ӑна ку таранчченех юрататӑп. Халӗ, сэр, эсир кунпа ҫырлахрӑр пулӗ тетӗп.

— Ҫук, ку ҫеҫ мар-ха, — тесе тата малалла тӗпчерӗ лешӗ, халӑх епле кӗрлесе илнине пӑхмасӑр. — Манӑн сире тата тепӗр ыйту парас пулать, мисс Пойндекстер! Сирӗн умӗн тухнӑ свидетель мӗн каланине илтрӗр-и эсир? Сирӗн шӑлну айӑпланакан ҫынпа харкашса уйӑрӑлнӑ тени тӗрӗс-и вӑл?

— Пӗтӗмпех тӗрӗс.

Халӑх ушкӑнӗ тарӑхса кайса хытӑ шавлать. Ответ Кольхаун каланисене ҫирӗплетсе хурать. Халӗ мӗнле сӑлтавпа вӗлерни уҫҫӑнах паллӑ. «Ҫакса вӗлермелле, ҫакса вӗлермелле ӑна!» тенисем илтӗнсе каяҫҫӗ.

— Эпӗ йӗркеллӗ пулма чӗнетӗп! — тесе кӑшкӑрать судья, сигара кӑларса.

— Ман шӑллӑм мистер Джеральда каҫарчӗ, — терӗ малалла Луиза Пойндекстер, тарӑхнипе ыйту парассине кӗтмесӗр. — Вӑл ун умӗнче каҫару ыйтас тесе, ӑна хыҫҫӑн хӑвалама тухса кайрӗ.

Суд тӑвас йӗркене пӑсса, Кольхаун сӑмах хушать:
— Манӑн пӑртак хушса калас пулать. Вӗсем ҫавӑн хыҫҫӑн харкашса кайрӗҫ. Азотея ҫинчен эпӗ йӑлтах илтрӗм, — тет.

— Мистер Кольхаун, — тесе чарать ӑна судья, — сире суд сӑмах парсан, эсир ҫавӑн чух калӑр, халӗ ан кансӗрлӗр.

Тепӗр виҫ-тӑватӑ ыйту хыҫҫӑн Луиза Пойндекстер свидетель ӗҫӗнчен хӑтӑлать.

Вӑл хӑйӗн вырӑнне тавӑрӑнать; унӑн чӗрине йывӑр ҫӗклем пусса илет… Хӗр ӑнланса илчӗ: тӗрӗссине каласа кӑтартса, вӑл хӑй пулӑшас тенӗ ҫынна сиен кӑна турӗ иккен. Халӑх хушшипе пынӑ чух вӑл хӑй ҫине йӗрӗнсе пӑхнисене асӑрхать.

* * *

Кольхауна тата тепӗр хут чӗнеҫҫӗ. Тата тепӗр хутчен вӑл свидетель пулса тухать. Унӑн кашни сӑмахӗ — суя, анчах халӑх хушшинче айӑпланакана курайманни пушшех ӳссе пырать.

Каллех ҫилленсе, тарӑхса: «Ҫакса вӗлерес!» тесе кӑшкӑраҫҫӗ.

Судьян положенийӗ шанчӑклӑ мар пулса тӑрать. Линч законсӑрлӑхӗ хӑй прависене кӗрессипе хӑратать.

Мӗн пулӗ вара? Ун чух вара суд тӗпчес ӗҫ пӗтсе ларӗ, приговорӗ ӗнтӗ малтанах паллӑ та, ӑна ӗҫе кӗртмелли ҫеҫ юлать. Опытлӑ палачсен аллинче ку ӗҫ нумая пырас ҫук. Темиҫе минута хушшинчех Морис-мустангера юман туратӗнчен, ун пуҫӗ тӗлӗнчех карӑнса тӑракан туратран ҫакса ярӗҫ.

Ҫапла шухӑшлаҫҫӗ ҫакӑнта тӑракансем пурте тенӗпе пӗрех, хӑйсен ӑшӗнче суд тума пуҫламашкӑн сигнал пуласса кӗтсе.

Анчах, айӑпланакан ҫын телейне пула, ҫакӑнти ҫынсем хушшинче урӑхла шухӑшлаканнисем те пур.

Ҫар ҫыннисен ушкӑнӗ пит хӗрӳ канашлать. Вӑл — фортри офицерсем. Пӗр виҫ-тӑватӑ секундӑран вӗсем хӑйсен решенине йышӑнаҫҫӗ. Майорӑн распоряженийӗпе рожок кӑшкӑртаҫҫӗ. Ҫав самантрах шалча карта хыҫӗнчен пӗр отряд курӑнса каять, хӗрӗх драгун тата ҫавӑн чухлех стрелок пур. Умлӑ-хыҫлӑн пырса тӑрса, суд членӗсене хупӑрласа илеҫҫӗ.

Халӑх ушкӑнӗ ашкӑнма чарӑнать те часах лӑпланать.

Линч сучӗ ҫинчен халь шухӑшламалли те ҫук. Государствӑн законӗ каллех хӑй правине кӗрет. Робертс судья каллех хӑй ӗҫне тума тытӑнать.

— Граждансем! — тесе кӑшкӑрать вӑл, халӑх ушкӑнне пӑхса. — Закон хушнисене пӑхӑнас пулать! Хӑйне тӳрре кӑлармашкӑн пӗр сӑмах та калама памасӑрах ҫынна ҫакса вӗлерме юрамасть ӗнтӗ! Вӑл ахаль тытса вӗлерни кӑна пулать.

— Вӑл хӑй вӗлермен-и вара? — тесе кӑшкӑрать Кольхаун ҫывӑхӗнче тӑракан пӗр чунилли. — Ӑна та ҫавӑн пекех хирӗҫ тавӑрас пулать!

— Ӑна кӑтартса парайман-ха. Эсир халь пур показанисене те илтмен. Тепӗр енчи свидетельсем мӗн каланине итлесе пӑхас пулать.

Судья распоряжени парать те, хайхи Фелим О'Нила чӗнеҫҫӗ.

Мустангерӑн тарҫи арпаштарса, тӗллӗн-тӗллӗн пачах ӗненмелле мар каласа кӑтартни ун хуҫине сахал пулӑшать.

Иккӗмӗш свидетеле те чӗнтереҫҫӗ:

— Зебулон Стумп!

Халӑх хушшинчен старикӗн пит пысӑк кӗлетки курӑнса каять; сеттльментри чи аван сунарҫӑна пурте лайӑх пӗлсе тӑраҫҫӗ.

Пӑхса тӑракансем сывлама пӑрахса, итлеме хатӗрленеҫҫӗ. Пурте шутланӑ: вӑрттӑн ӗҫӗн тупсӑмне пӗлмелли уҫӑ Зеб Стумп аллинче, тенӗ.

— Ну, мӗн вара, господин судья, — тесе пуҫласа ярать ватӑ сунарҫӑ, председателе тӳрех питӗнчен пӑхса, — ҫав ӗҫсем ҫинчен эпӗ мӗн пӗлнине пурне те каласа кӑтартма хатӗр. Анчах эсир тата присяжнӑйсем хирӗҫлеместӗр пулсан, эпӗ малтан яш каччӑ хӑй ӑнлантарса пани лайӑхрахчӗ тесе шутлатӑп. Ҫавӑн хыҫҫӑн эпӗ хам мӗн пӗлнине каласа кӑтартӑп, ҫавӑ вара ун сӑмахӗсене ҫирӗплетсе калани пулӗ тетӗп.

— Мӗнле каччӑ ҫинчен калаттӑр эсир? — тесе ыйтать судья.

— Паллах, мустангер ҫинчен. Кама эсир ҫамрӑк Пойндекстере вӗлернӗ тесе айӑплатӑр, ҫавӑн ҫинчен.

— Ку йышӑннӑ йӗркене пӑртак пӑсать, — тет судья, — анчах пирӗншӗн чи кирли вӑл — тӗрӗссине пӗлесси. Эпӗ хам ҫакна хирӗҫ мар, присяжнӑйсем те хирӗҫ мар пулсан, сирӗн пек пултӑр вара.

Вуникӗ присяжнӑйӗ те ҫакӑнпа килӗшни ҫинчен пӗлтереҫҫӗ.

Меню

 

Статистика

...тĕплӗнрех