Чӑваш чӗлхин икчӗлхеллӗ ҫӳпҫи

Текст: LXIV сыпӑк

Пай: Пуҫсӑр юланут

Автор: Феодосия Ишетер

Ҫӑлкуҫ: Рид, Томас Майн. Пуҫсӑр юланут: роман / Майн Рид; вырӑсларан Ф. Ишетер куҫарнӑ. — Шупашкар: Чӑвашгосиздат, 1949. — 412 с.

Ҫул: 1949; Хушнӑ: 2021.01.11 17:36

Пуплевӗш: 124; Сӑмах: 1014

Текст тӗсӗ: Прозӑллӑ хайлав

Вырӑсла Тема: Паллӑ мар

Интермедисем

Ҫак ирӗкре, йывӑҫсен хӳттинче, пулса иртекен трагедие хутшӑннӑ кашни ҫынех ҫапла шухӑшларӗ: «Часах Морис Джеральдӑн чунӗ тухать».

Анчах сасартӑк ҫакӑнта действи чарӑнса тӑчӗ — трагеди вырӑнне фарс пуҫланса кайрӗ. Ҫав фарсӑн геройӗ вара Фелим пулнӑ.

Кольхаунӑн «хавхалантаракан» сӑмахӗ хыҫҫӑн, вӑл хирӗҫ тавӑрасшӑн ҫуннине ӳстерсе янӑ хыҫҫӑн, регуляторсем пӗтӗмпех Мориса ҫеҫ астуса пӑхнӑ. Тарҫи ҫинчен вӗсем мансах кайнӑ. Фелима тарма май килнӗ.

Курӑк ҫинче йӑванса, вӑл хӑйне ҫыхнӑ кантрана пушатнӑ, унтан вӗҫерӗннӗ те хумханакан халӑх урисем хушшипе шуса тухса кайнӑ. Ун маневрне никам та сисмен. Ӑсран кайнӑ халӑх ҫын ҫакса вӗлермелли йывӑҫ ҫинчен куҫӗсене илме пӗлмен.

Фелимӑн хӑй хуҫине ҫапла пӑрахса хӑварас шухӑш пачах пулман. Пӑрахса хӑварма мар, вӑл каллех Морис Джеральда пулӑшма хӑтланнӑ. Вӑл халӗ Зеб Стумп пулӑшасса ҫеҫ кӗтнӗ, ҫавӑнпа вӑл ӑна эпир пӗлсе тӑракан майпа епле те пулин часрах чӗнсе илес тенӗ.

Халӑх хушшинчен шуса тухсан, Фелим ватӑ кӗсре курӑк ҫисе ҫӳренӗ ҫӗрелле хуллен йӑпшӑна пуҫланӑ. Вӑрман хӗрринче килнӗ ҫынсен лашисем тӑнӑ. Вӗсем стена пек карталанса тӑнӑ. Ҫавсен хӳттипе Фелим хӑй шутланӑ тӗле ҫитме пултарнӑ.

Анчах вӑл тин аса илет: кирлӗ хатӗрсене хӑйпе пӗрле илсе килмен иккен. Вӑл кактус туратне хӑйне малтан тытнӑ ҫӗрте ӳкерсе хӑварнӑ. Ун ҫӗҫӗ пулман — кактус касса илмешкӗн ним те пулман.

Ним тума пӗлмесӗр, Гальвей ҫынни хуйӑха ӳксе чарӑнса тӑнӑ. Вӑхӑт ирттерсе тӑмасӑр, мӗн те пулин тумалла пулнӑ. Мӗшӗлтетсе тӑнӑ кашни минутах ун хуҫин кун-ҫулне татма пултарнӑ. Анчах шанчӑклӑ тарҫӑ тем-тем тума та хатӗр пулнӑ; Фелим йӗплӗ ӳсентӑран патне чупса ҫитнӗ те ҫара аллисемпех ун туратне татса илнӗ.

Ун аллисем юнланса пӗтнӗ. Ҫыннӑн пӗтӗм кун-ҫулӗ татӑлнӑ чух, ҫавӑн пек пустуй япаласене пӑхма пулать-и вара! Ирландец кӗсре патне чупса ҫитнӗ те ним асӑрханса тӑмасӑрах, ун хӳри айне асап кӑтартакан япала чиксе хунӑ.

Ҫав вӑхӑтра уҫланкӑри действи хӑйӗн йӗркипе пулса пынӑ. Ункӑ хатӗр пулнӑ; смоковница йывӑҫӗн турачӗ урлӑ персе, каҫарса янӑ кантран тепӗр вӗҫӗ ӗнтӗ хӑйсен ирӗкӗпе тупӑннӑ палачсен аллинче пулнӑ. Вӗсем юлашки хут хушассине кӗтнӗ. Халӑх ушкӑнӗ шӑпах пулнӑ. Ҫынсем ним чӗнмесӗр, таврари йывӑҫ вуллисем пек вырӑнтан тапранмасӑр пӑхса тӑнӑ. Анчах ӗҫе татса хуракан сигнал пама никам та хӑяйман. Кольхаун та ӗҫрен аяккалла пӑрӑннӑ.

Ҫав сывлама чарӑнса кӗтсе тӑнӑ вӑхӑтра ватӑ кӗсре сасартӑк урса кайнӑ, вӑл Зеб Стумпӑн кӗсри пулнине пурте пӗлсе тӑнӑ. Вӑл кайри урисене ҫӳлелле ывтӑнтара-ывтӑнтара ярса, уҫланкӑра чарусӑр кӗҫенсе, курӑк ҫинче ташлама тапратнӑ. Унпа юнашар тӑракан лашасем, вӑл урса кайнӑ пек ташланине пӑхса, ун хыҫҫӑн ҫавӑн пекех хӑтланма тытӑннӑ.

Халӑх ушкӑнӗн кӑмӑл-шухӑшӗсем пачах улшӑнса кайнӑ. Ҫынсем хӑраса ӳкнӗ, шикленсе кӑшкӑрнисем илтӗнсе кайнӑ.

Регуляторсем хӗҫпӑшал патне тата лашасем патнелле ыткӑннӑ.

— Индеецсем!

Команчасем тапӑнни ҫеҫ ҫынсене ҫавӑн пек хускатса яма пултарнӑ.

Хуҫисем хӑйсен лашисем патне пыричченех хускану чарӑнман. Унтан вара лашасем лӑпланнӑ, Зебӑн кӗсри ҫеҫ ҫухӑрма пӑрахман.

Ҫавӑн чух тин халӑх ушкӑнӗ мӗншӗн тревога пулнине тавҫӑрса илнӗ. Ҫавӑнтах тата Гальвей ҫынни ҫухалнине те асӑрханӑ.

Фелим мӗн пулма пултарассине пӗлсе, тӗмӗсем хыҫне пытанса ларнӑ, ҫавӑ вара ӑна ҫӑлса хӑварнӑ, ахалӗн тарҫи те, хуҫи пекех, хӑрушлӑха пырса лекнӗ пулӗччӗ.

Пӗр ҫирӗм ҫын пӑшал ярса илнӗ те шӑв-шав пуҫласа янӑ кӗсрене персе ӳкерме тӗлленӗ. Анчах вӗсем пеме ӗлкӗриччен ҫывӑхра тӑракансенчен такши ун мӑйӗ ҫине лассо ывӑтса, кӗсрене ҫухӑрма чарнӑ.

* * *

Каллех лӑпкӑ пулса тӑнӑ. Пурте каллех суд туса айӑпланӑ ҫынна пӑхма пуҫланӑ. Регуляторсем ӗлӗкхи пекех пит хаяр пулнӑ. Шавлӑ инцидент пулса иртни вӗсене савӑнтарса яма мар, пушшех ҫиллентерсе янӑ. Каллех вӗлерме чӗнекен сасӑсем янӑрама пуҫланӑ.

Каллех хирӗҫ тавӑрасшӑн ҫунакан халӑх ушкӑнӗ суд туса айӑпланӑ ҫын тавра пуҫтарӑнса тӑнӑ.

Каллех бандитсем кантраран ярса тытнӑ, каллех ҫавӑнта тӑракан кашни ҫын пуҫнех шухӑш пырса кӗнӗ: «Морис Джеральдӑн часах чунӗ тухӗ!»

Анчах ӗҫ каллех чарӑнса тӑнӑ.

Йывӑҫсем хыҫӗнчен ҫап-ҫутӑ хӗвел ҫуттипе пит илемлӗ хӗр чупса тухнӑ.

Вӑл халӑх ушкӑнӗ хушшине метеор пекех чупса пырса кӗнӗ те курӑк ҫинче ним чӗнмесӗр тӑсӑлса выртакан ҫын умне пӗшкӗннӗ; кантрана икӗ аллипе ярса тытса, вӑл ӑна палачсен аллинчен туртса илнӗ.

— Техас ҫыннисем! Чуниллисем! — тесе кӑшкӑрнӑ вӑл, ӳпкелесе. — Намӑс! Намӑс!

Тӗлӗнсе кайнӑ палачсем кантрана пӑраха панӑ.

— Суд! Ҫавна суд теҫҫӗ! Айӑпланакана защитникӗсӗр суд туса айӑпланӑ, хӑйне тӳрре кӑларас тӗлӗшпе ӑна пӗр сӑмах та калама паман. Ҫакна вара эсир тӗрӗслӗх тетӗр-и? Техасри тӗрӗслӗх! Намӑса пӗлӗр! Эсир ҫынсем мар, тискер кайӑксем! Ҫын вӗлерекенсем!

— Ку мӗне пӗлтерет? — тесе кӑшкӑрнӑ Пойндекстер, малалла ыткӑнса, хӗрне алӑран ярса илсе. — Эсӗ ухмаха ернӗ, Луиза! Эсӗ йӑлтах ӑсран тухнӑ! Мӗнле эсӗ кунта килсе лекрӗн? Эпӗ сана киле кай тесе каламарӑм-и вара? Халех кай, ҫак минутӑрах, хуна тивмен ҫӗре ан хутшӑн!

— Атте, ку мана тивет!

— Сана тивет? Ах, чӑн та, эсӗ — аппӑшӗ. Ҫак ҫын сан шӑлнуна вӗлернӗ.

— Эпӗ ӑна нихӑҫан та ӗненес ҫук. Нихӑҫан та! Ой, этемсем, эсир чанах та этемсем пулсан, тискер кайӑксем пек ан хӑтланӑр. Тӗрӗс суд туни кирлӗ, вара ун чухне… вара…

— Ӑна тӗрӗс суд тунӑ, — тесе кӑшкӑрнӑ халӑх хушшинчен пӗри. — Ун айӑпӗ пирки никам та иккӗленекен ҫук. Сирӗн шӑлнуна вӑл вӗлернӗ, никам та мар. Ҫакӑ сире пӗртте килӗшмест, — каҫарӑр эпӗ ҫавӑн пек каланӑшӑн, — эсир мустангера хӑй мӗне тивӗҫлӗ пулнинчен хӑтарма тӑрӑшни вӑл лайӑх мар.

— Тӗрӗс! — терӗҫ темиҫе сасӑ харӑс.

— Ӑна тивӗҫлипе айӑпламалла! — тесе кӑшкӑрчӗҫ халӑх хушшинчен.

— Ҫапла, ҫапла! — терӗ хыҫҫӑн пӗтӗм хор, сасӑ ян кайнӑ пек.

— Эсир ыйтнине тума пултарайманшӑн эпир пит те шеллетпӗр, анчах пирӗн сире кунтан кайма ыйтас пулать. Мистер Пойндекстер, эсир хӑвӑр хӗре кунтан илсе кайнӑ пулсан, лайӑх пулӗччӗ.

— Атя, Лу! Кунта сан валли вырӑн мар. Каяс пулать. Эсӗ итлесшӗн мар-и? Мӗн ку? Эсӗ мана пӑхӑнасшӑн мар-и? Кассий, ӑна алӑран тыт та аяккалла илсе кай. Луиза, эсӗ ху ирӗкпе каймастӑн пулсан, сана вӑйпах илсе кайӗҫ. Ну, ӑслӑ хӗр пул ӗнтӗ. Эпӗ мӗн ыйтнине ту. Кай!

— Ҫук, атте! Эсӗ мана сӑмах париччен, пурте мана сӑмах париччен эпӗ каймастӑп…

— Мисс, эпир сире нимле сӑмах та пама пултараймастпӑр, пирӗн тем пекех сӑмах парас килсен те. Тата пӗтӗмпех калас-тӑк — ку хӗрарӑм ӗҫӗ мар. Преступлени тунӑ, ҫын вӗлернӗ, эсир ӑна хӑвӑр та пӗлетӗр. Судьесене ирӗксӗрлеме юрамасть. Ҫын вӗлерекене хӗрхенмелле мар.

Темиҫе теҫетке ҫилленсе ҫитнӗ сасӑ хирӗҫ ответлесе илчӗ:

— Хӗрхенмелле мар!

— Ҫакса вӗлермелле ӑна! Ҫакса вӗлермелле!

Ытармалла мар илемлӗ хӗр кунта пулнӑшӑн регуляторсем урӑх ӗнтӗ именсе тӑмаҫҫӗ. Хӑйне хӑй килӗшӳллӗ тытассине йӑлтах манса кайнӑ Кассий Кольхаун Луизӑна уҫланкӑран туртса сӗтӗрет. Луиза ун аллинчен вӗҫерӗнет, макӑрма тытӑнать те этемле мар хӑтланнине хирӗҫ хыттӑн хирӗҫлет.

— Усалсем! Ҫын вӗлерекенсем! — тесе кӑшкӑрать Луиза.

Анчах акӑ хӗре ӗнтӗ халӑх ушкӑнӗнчен илсе тухаҫҫӗ, хӑйӗн пурӑнӑҫне те пама хатӗр пулнӑ ҫынна пулӑшас шанчӑк ҫук ӗнтӗ унӑн.

Меню

 

Статистика

...тĕплӗнрех