Чӑваш чӗлхин икчӗлхеллӗ ҫӳпҫи

Текст: Вунҫиччӗмӗш сыпӑк

Пай: Грант капитан ачисем –> Виҫҫӗмӗш пайӗ

Автор: Иван Митта

Ҫӑлкуҫ: Жюль Верн. Грант капитан ачисем: роман. — Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1941. — 36 с. — 500 с.

Ҫул: 1941; Хушнӑ: 2020.06.21 11:56

Пуплевӗш: 187; Сӑмах: 1661

Текст тӗсӗ: Прозӑллӑ хайлав

Вырӑсла Тема: Паллӑ мар

«Дункан» мӗншӗн Ҫӗнӗ Зеландин хӗвелтухӑҫ ҫыранӗсем тӑрӑхӗпе ҫӳренӗ

Шотландин авалхи юрри янтӑраса кайсан, Гленарванпа унӑн юлташӗсен чун-чӗринче мӗскер ҫӗкленнине сӑмахпа каласа пама та йывӑр. Вӗсем «Дункан» ҫине трап тӑрӑх хӑпарнӑ самантра «ура» кӑшкӑрнипе пӗрле волынкӑсем Малькольм кланӗн кӗрешӳ юррине юрласа ячӗҫ.

Гленарван, Джон Мангльс, Паганель, Роберт, вӗсемпе пӗрле майор та пӗр-пӗринпе ытамланаҫҫӗ, переҫҫӗ, кулаҫҫӗ, ҫавӑнтах макӑрса та яраҫҫӗ. Географ тӗлӗнсех кайрӗ. Вӑл палуба тӑрӑх сиксе ҫӳрет, паҫӑрах ҫыран ҫывӑхнелле ҫитнӗ дикарьсен киммисене хӑйӗн трубипе юнать, унтан каллех ташлама тытӑнать.

Анчах Гленарванпа унӑн юлташӗсен халсӑрланнӑ асаплӑ пичӗсене тата вӗсем ҫинчи тумтирсем ҫӗтӗлсе пӗтнисене курсанах яхтӑн экипажӗ хавхаланма пӑрахрӗ. Виҫ уйӑх каялла вӗсем ҫав тери тӗреклӗ те хаваслӑ, пурӑнӑҫшӑн ҫунса тӑракан чӗресемпе Грант капитан йӗррипе тухса кайрӗҫ. Халӗ «Дункан» ҫине шурса кайнӑ, вӑйсӑрланса ҫитнӗ, урисене аран-аран сӗтӗрекен вунӑ ҫын тавӑрӑнчӗҫ.

Выҫҫине-мӗнне аса илмесӗрех Гленарван пуринчен малтан Том Аустинран вӑл ҫак вырӑнсене мӗн майпа килни ҫинчен ыйтса пӗлме шутларӗ.

Мӗншӗн «Дункан» Ҫӗнӗ Зеландин хӗвелтухӑҫ ҫыранӗсем патӗнче ҫӳренӗ-ха? Мӗнле телей ӑна таркӑнсене пулӑшу пама илсе килчӗ-ши? Бен Джойс каторжникӗсенчен мӗнле майпа ҫӑлӑнкаланӑ-ши вӑл?

Нимӗн ӑнланман Том Аустинран пурте: Епле майпа? Мӗншӗн? — тесе ыйтаҫҫӗ. Ватӑ моряк кама итлемеллине те, кама хирӗҫ каламаллине те пӗлмест. Юлашкинчен, вӑл Гленарвана ҫеҫ итлесе, вӑл мӗн ыйтнисем ҫинчен ҫеҫ каласа пама шутларӗ.

— Каторжниксемпе мӗн турӑр? — тесе ыйтрӗ Гленарван.

— Мӗнле каторжниксемпе? — терӗ Том Аустин, хӑйӗнчен мӗн ыйтнине ӑнланаймасӑр.

— Яхта ҫине тапӑннӑ каторжниксемпе?

— Мӗнле яхта ҫине? — терӗ Том Аустин, нимӗн те ӑнланаймасӑр.

— «Дункан» ҫине! «Дункан» ҫине, Том! Бен Джойс каторжникӗсем!

— Нимӗнле Бен Джойса та пӗлместӗп, — терӗ таса кӑмӑллӑ помощник. — Ун ҫинчен нихӑҫан та, нимӗн те илтмен!

— Епле нихӑҫан та?.. — терӗ Гленарван, тӗлӗнсех кайса. — Апла мӗншӗн-ха «Дункан» сасартӑк Ҫӗнӗ Зеланди ҫыранӗсем патне килсе ҫакланнӑ?

Ҫулҫӳревҫӗсем ватӑ моряк мӗншӗн тӗлӗнсе кайнине ӑнланаймарӗҫ. Том Аустин лӑпкӑн кӑна калани вӗсене хӑйсене ҫав териех тӗлӗнтерсе ячӗ.

— Анчах «Дункан» хӑвӑр хушнипе ҫакӑнта ҫӳрет вӗт, сэр! — терӗ Том Аустин.

— Эпӗ хушнипе тетӗн?! — тесе кӑшкӑрса ячӗ Гленарван.

— Ҫапла ҫав. Эпӗ эсир мӗн хушнине тӑватӑп. Эсир хӑвӑрӑн январӗн 14-мӗшӗнче ҫырнӑ ҫырӑвӑрта мана ҫакӑнта килме хушнӑ.

— Манӑн ҫырура-и?! Манӑн ҫырура-и?! — терӗ Гленарван.

Ҫак самантра вунӑ ҫулҫӳревҫӗ Том Аустина ҫавӑрса илчӗҫ, вӗсем ун ҫине тинкерсе пӑхса тӑраҫҫӗ. Ҫапла ӗнтӗ, Сноуи ҫыранӗнчен янӑ ҫыру кирлӗ ҫӗрех ҫитнӗ-мӗн.

— Итле-ха, Том, — терӗ Гленарван, — йӗркеллӗрех калӑр-ха, эпӗ хама ухмахах тухрӑм пулӗ тесе шутлатӑп. Эсир ман ҫырӑва илнӗ-и, Том?

— Ҫапла, сэр.

— Мельбурнра-и?

— Ҫавӑнта, шӑп кӑна яхтӑна юсаса пӗтернӗ кун илтӗм.

— Вара вӑл ҫыру…

— Ӑна эсир ҫырман, алӑ пусасса кӑна хӑвӑр пуснӑ.

— Тӗрӗс. Вӑл ҫырӑва сире Бен Джойс ятлӑ каторжник пачӗ-и?

— Ҫук, Айртон ятлӑ матрос пачӗ.

— Тӗрӗс, Айртонпа Бен Джойс — вӑл пӗр ҫын! Ҫырӑвӗнче мӗскер каланӑччӗ?

— Унта халех Мельбурнран тухса…

— Австрали ҫыранне! — тесе кӑшкӑрса ячӗ Гленарван.

Вӑл вӗриленнине кура ватӑ моряк та аптӑраса ӳкрӗ.

— Австрали ҫыранне-и? — терӗ вӑл, куҫӗсене чарса. — Апла мар. Ҫӗнӗ Зеландин хӗвелтухӑҫ ҫыранӗсем патне пыма ҫырнӑччӗ пулас унта!

— Австрали ҫыранне. Том, Австрали ҫыранне! — терӗҫ ҫулҫӳревҫӗсем пурте пӗрле.

Том Аустинӑн пуҫӗ ҫавӑрӑнса кайрӗ. Гленарван ҫав териех ӗненмелле калаҫнипе ватӑ моряк сехӗрленсех ӳкрӗ. Тен вӑл Гленарван мӗн ҫырнине тӗрӗс мар вуланӑ пулӗ? Нивушлӗ вӑл, яланах тӗрӗс тӑвакан моряк, ҫавӑн пек йӑнӑш тунӑ? Вӑл хӗрелсе кайрӗ, нимӗн тума та пӗлмест.

— Лӑпланӑр, Том, — терӗ ӑна сиссе Элен. — Пурте аван пулнӑ.

— Ҫук, ӗнтӗ, сударыня, — терӗ ватӑ моряк, — ун пек епле пулма пултартӑр-ха! Эпӗ йӑнӑшма пултарайман! Айртон вӑл ҫырӑва манпа пӗрлех вуларӗ, ҫитменнине тата вӑл мана Австрали ҫыранӗсем патне кайма та ӳкӗтлесе пӑхрӗ.

— Айртон-и! — тесе ячӗ Гленарван.

— Айртон ҫав! Мана вӑл ҫыруна йӑнӑш ҫырнӑ тесе ӗнентересшӗн пулчӗ, пире Туфольд бухтине пыма каланӑ терӗ.

— Вӑл ҫыру пур-и сирӗн, Том? — тесе ыйтрӗ майор, ҫак сӑмахсемпе питех те интересленсе.

— Пулмасӑр, господин майор, — терӗ Аустин. — Эпӗ халех ӑна сире кӑтартма пултаратӑп.

Вара капитан помощникӗ хӑйӗн каютине чупрӗ. Вӑл кайсан пурте нимӗн ӑнланмасӑр пӗр-пӗрин ҫине пӑхса илчӗҫ. Аллисене кӑкӑрӗ ҫине хӗреслӗ тытса майор Паганель ҫине шӑтарас пек пӑхрӗ те:
— Пӗлетӗр-и, Паганель, ку ӗнтӗ сире те килӗшмест! — терӗ.

— Мӗн? — тесе кӑшкӑрса ячӗ географ. Вӑл ҫурӑмне авса темӗн пысӑкӑш ыйту палли пекех пулса тӑчӗ.

Аустин персе ҫитрӗ. Унӑн аллинче Паганель ҫырса Гленарван алӑ пусса янӑ ҫыру пур.

— Хӑвӑр вулӑр, сэр, — терӗ ватӑ моряк.

Гленарван ун аллинчи ҫырӑва илсе сасӑпах:
— «Том Аустина халех тинӗсе тухса «Дункана» Ҫӗнӗ Зеландин хӗвелтухӑҫӗнчи ҫыранне, вӑтӑр ҫиччӗмӗш градус тӗлне илсе пыма хушатӑп!» — тесе саспах вуласа пачӗ.

— Ҫӗнӗ Зеланди ҫыранне! — тесе кӑшкӑрса ячӗ Паганель, вырӑнӗнчех сиккелесе.

Вӑл Гленарван аллинчи ҫырӑва туртса илчӗ, куҫӗсене сӑтӑрса сӑмси ҫинчи куҫлӑхне тӳрлетрӗ, вара хӑй черечӗпе:
«Ҫӗнӗ Зеланди ҫыранне!»
Ҫӗнӗ Зеланди ҫыранне!.. — тесе вӑл тепӗр хут вуласа пачӗ, ҫав тери алчӑраса кайса.

Унӑн аллинчен ҫыру ҫӗре ӳкрӗ. Ҫак вӑхӑтра тахшин йывӑр алли унӑн хулпуҫҫи ҫине аннине сисрӗ те вӑл, шартах сиксе ӳксе, ҫавӑрӑнса пӑхрӗ, хӑйӗн хыҫӗнче майор тӑнине курчӗ.

— Ан пӑшӑрханӑр, Паганель, — терӗ леш, нимӗн те пулман пек. — Юрать-ха, «Дункана» Конхинхина яман!

Пурте ахӑлтатса кулса ячӗҫ. Ҫулҫӳревҫӗсем те, мӗнпур команда та пӗр матрос юлмичченех ахӑлтатса кулаҫҫӗ.

Ӑсне ҫухатнӑ пекех Паганель палуба тӑрӑх кускаласа ҫӳрет; пуҫне вӑл аллисемпе ярса тытать, ҫӳҫне тӑпӑлтарать. Вӑл хӑй мӗн тунине те ӑнланмасть, ӑҫта кайнине те курмасть, мӗн тума кайнине те пӗлмест. Вӑл трап тӑрӑх капитан кӗперӗ ҫине хӑпарчӗ, унтан сулкаланса каллех палуба ҫине, яхта пуҫне пычӗ, унта канат йӑлли ҫине такӑнчӗ те, кайса ӳкесрен хӑраса, темӗнле кантӑраран ярса тытрӗ.

Сасартӑк темӗскер кӗрӗслетрӗ. Тикӗсленсе тӑнӑ тинӗс ҫине картечь таткисем сапаласа тупа персе ячӗ. Чухламасӑр ҫӳрекен Паганель тупӑ кантӑринчен ярса илсе ӑна туртнӑ иккен. Мӗскӗн географ кутӑн чакрӗ те, уҫах тӑракан люкран кубрикалла анса кайрӗ.

Часах вӑл сехӗрленсе кӑшкӑрни илтӗнчӗ. Пурте ученӑя инкек пулчӗ пуль тесе шутларӗҫ.

Вунӑ матрос кубрика анчӗҫ, унтан хутланса ларнӑ Паганеле йӑтса тухрӗҫ.

Ученый тӑнне ҫухатнӑ пулмалла.

Ӑна палуба ҫине вырттарчӗҫ. Ыр кӑмӑллӑ французӑн тусӗсем нимӗн тума та пӗлмеҫҫӗ. Ҫакӑн пек чухне яланах врач пулакан майор Паганелӗн суранне ҫыхас шутпа унӑн тумтирне хывма пикенчӗ. Анчах вӑл телейсӗр ҫынна тӗкӗнсенех лешӗ электричество токӗпе вӑраннӑ евӗрлех сиксе тӑчӗ.

— Ан тӗкӗнӗр мана! — тесе кӑшкӑрса ячӗ Паганель, хӑйӗн типшӗм пӗвӗ ҫине ҫӗтӗк плащне уртса.

— Чим-ха, Паганель… — тесе пикенсех тытӑнчӗ майор.

— Ҫук, калатӑп вӗт сана!

— Сире пӑхмалла пулать…

— Сире пӑхтармастӑп эпӗ!

— Эсир аманма пултарнӑ…

— Ҫапла, — терӗ Паганель, вӑрӑм урисем ҫинче тӗреклӗн тӑрса.

— Хуҫасса эпӗ хуҫрӑм… Анчах эпӗ хуҫнине тӳрлетес тесен, вӑл платникӗн ӗҫӗ, сирӗн мар.

— Мӗн хуҫнӑ-ха эсир?

— Эпӗ трапӑн карлӑкне хуҫса пӑрахрӑм.

Ҫакӑн хыҫҫӑн тепӗр хут ахӑлтатса кулса ячӗҫ. Паганель тусӗсем унӑн сывлӑхӗшӗн пӑшӑрханма пӑрахрӗҫ. Вӗсем ӑна тупӑпа инкек туманшӑн мухтарӗҫ.

«Аптрамалла, — тесе шухӑшларӗ майор, — мӗн тери вӑтанакан пулчӗ ку географ».

Ҫакна тӳссе ирттернӗ хыҫҫӑн Паганелӗн пурне те пӗр пекех интереслентерекен тата пӗр ыйту ҫине ответ памалла пулчӗ.

— А халӗ, Паганель, — терӗ Гленарван, — мана пӗр пытармасӑр каласа парӑр-ха. Эсир арпашса кайни пирӗншӗн аван пулчӗ тесе шутлатӑп эпӗ. Эсир пулман пулсан, «Дункан» пӗр сӑмахсӑрах каторжниксен аллине ҫакланнӑ пулӗччӗ, хамӑр — маориецсем аллине тыткӑна лекнӗ пулӑттӑмӑр. Анчах каласа парӑр-ха ҫакна. Мӗнле шухӑшсене пула эсир «Австрали» вырӑнне ҫыру ҫине «Ҫӗнӗ Зеланди» тесе сырса хунӑ?

— Вӑл ҫаплах пулнӑ… — тесе пуҫларӗ Паганель.

Анчах вӑл Мэрипе Роберт Грант ҫине пӑхрӗ те сасартӑк чарӑнчӗ. Пӑртак чӗнмесӗр тӑнӑ хыҫҫӑн вӑл:
— Хуть те мӗскер тӑвӑр манпала, Гленарван.
Эпӗ ӑсран та тайӑлнӑ, тӳрленме пултарайман ухмах, вилессе те ҫавӑн пекех вилетӗп пулмалла, — тесе хучӗ.

— Унччен сирӗн пӗр хут тирне сӳсе илмесен, ҫаплах пулать, — тесе хушса хучӗ майор.

— Мӗнле апла, ман тире сӳсе илеҫҫӗ-и? — тесе кӑшкӑрчӗ Паганель. — Мӗн пирки тӗртсе калатӑр эсир?

— Эпӗ нимӗн пирки те тӗртсе каламастӑп, — терӗ майор, лӑпкӑн.

Калаҫу ҫакӑнпа чарӑнчӗ. «Дункан» асӑнман ҫӗртен Ҫӗнӗ Зеланди шывӗсем ҫине мӗнле килсе ҫакланни паллӑ пулчӗ; тӗлӗнмелле ҫӑлӑннӑ ҫулҫӳревҫӗсем халӗ часрах каютӑсене кӗрсе канма, унтан ирхи апат тума шутлаҫҫӗ.

Анчах, Элен, Мэри, майор, Паганель тата Роберт хӑйсен каютисене кайнӑ хыҫҫӑн, Гленарванпа Джон Мангльс татах Том Аустинран ыйтма пуҫларӗҫ.

— Халӗ, тусӑм, мана акӑ мӗн ҫинчен каласа парӑр. Ҫӗнӗ Зеландине каймалла тени тӗлӗнтермӗр-и сире?

— Тӳррипе каласан, сэр, мана вӑл питех те тӗлӗнтерчӗ. Анчах хама ӗҫ тума хушсан, эпӗ апла-капла шухӑшлама хӑнӑхман ҫав. Ҫавӑнпа ӑна итлерӗм эпӗ. Мӗн тӑвас тетӗн? Эпӗ эсир хушнине итлеменнипе мӗнле те пулин инкек сиксе тухнӑ пулсан, уншӑн вара кам айӑплӑ пулатчӗ-ха? Ман вырӑнта эсир мӗн тунӑ пулӑттӑр?

— Сирӗн пекех тунӑ пулӑттӑм, Том, — терӗ Джон Мангльс.

— Анчах мӗн шутланӑ-ха эсир? — тесе ҫине тӑрсах ыйтрӗ Гленарван.

— Эпӗ, сэр, Гарри Гранта шыраса тупас тӗлӗшпе «Дунканӑн» эсир хушнӑ ҫӗрелле каймалла пулӗ тесе шутларӑм. «Дункана» кӗтсе тӑриччен сире, мӗнле те пулин майлашса, Ҫӗнӗ Зеландине урӑх суднопа кайма авантарах пулнӑ пулӗ тесе шутларӑм. Сӑмах май каласан, Мельбурн портне хӑварнӑ хыҫҫӑн, эпӗ хамӑр ӑҫта кайнине никама та пӗлтермерӗм. Ун ҫинчен экипаж Австрали ҫыранӗсем курӑнми пулсан тин уҫӑ тинӗсре кӑна пӗлчӗ. Анчах кунта пӗр япала пулса тӑчӗ, вӑл мана йӑлтах тӗлӗнтерсе ячӗ.

— Мӗн пулчӗ вара, Том?

— Эпӗ акӑ мӗн ҫинчен каласшӑн, — терӗ Том Аустин, — тепӗр кунӗнче «Дункан» ӑҫталла кайнине пӗлсен, боцман…

— Боцман тетӗн? — сиксе тӑчӗ Гленарван. — Айртон яхта ҫинчех-и апла?

— Кунтах, сэр.

— Айртон кунта апла! — терӗ тепӗр хут Гленарван, Джон Мангльс ҫине пӑхса.

— Тинех шӑпа тулчӗ! — терӗ капитан.

Пӗр ҫекунд иртиччен икӗ ҫулҫӳревҫӗн пуҫӗнче те Айртон мӗскер хӑтланнисем ҫиҫӗм пек ҫиҫсе илчӗҫ. Вӑл улталама хӑтланчӗ, вӑл Гленарвана амантрӗ, Мюльредине вӗлерме тӑчӗ, экспедицине Сноуи лачакине кӳртсе асаплантарчӗ. Ҫак преступник мӗн тунисем ҫинчен вӗсем пӗтӗмӗшпех аса илчӗҫ. Лару-тӑрусем ҫапла пулса тӑнипе ҫав юрӑхсӑр этем вӗсен аллинех ҫакланчӗ!

— Ӑҫта вӑл? — тесе ыйтрӗ часрах Гленарван.

— Яхта пуҫӗнчи каютӑра, хурал аллинче, — терӗ Том Аустин.

— Эсир ӑна мӗншӗн арестленӗ?

— Яхта Ҫӗнӗ Зеландине кайма тухнине пӗлсен, Айртон урса кайрӗ, мана урӑх ҫулпа кайма йӑлӑнчӗ, хӑратса та пӑхрӗ, юлашкинчен, манӑн матроссене пӑлхатма пикенчӗ. Эпӗ вӑл шанчӑксӑр иккенне ӑнлантӑм, вара асӑрхавлӑрах пулма шутласа…

— Унтанпа вара?..

— Унтанпа вара ӑна каютӑна питӗрсе илнӗ, вӑл унтан ниҫта та тухмасть.

— Питех аван тунӑ, Том.

Ҫак самантра Гленарванпа Джон Мангльса кают-компанине чӗнчӗҫ. Вӗсен умне хӑйсем ҫыран ҫинче питех нумай шухӑшланӑ апата пырса лартрӗҫ. Айртон ҫинчен юлташӗсене пӗр сӑмах каласа памасӑр вӗсем сӗтел хушшине вырнаҫса ларчӗҫ.

Анчах, ирхи апат хыҫҫӑн, пурне те вӑй кӗрсе ҫитсен, Гленарван хайхи боцман судно ҫинче пулни ҫинчен, вӑл ӑна допрос тума хатӗрленни ҫинчен пӗлтерчӗ.

— Мана кунта ларма кирлех-ши? — тесе ыйтрӗ Элен. — Тӳррипех калатӑп, хаклӑ Эдуард, ҫав телейсӗр ҫине эпӗ асапсӑр пӑхма та пултараймастӑп.

— Унтан эпир пурте пӗрле ыйтӑпӑр, Элен, — терӗ Гленарван, — Сире юлма ыйтатӑп. Бен Джойс хӑй асап кӑтартнӑ ҫынсене пурне те хӑй куртӑр!

Элен килӗшрӗ. Мэри Грантпа пӗрле вӑл Гленарванпа юнашар ларчӗ. Майор, Паганель, Джон Мангльс, Роберт, Мюльреди, Вильсон тата Ольбинет унӑн айӑккине тӑчӗҫ. Том Аустинпа яхтӑн мӗнпур экипажӗ шаларах кӗрсе тӑчӗҫ. Мӗн пуласса ӑнланса илеймесӗр пӗри те пӗр сӑмах чӗнмеҫҫӗ.

— Айртона кунта илсе килӗр, — тесе хушрӗ Гленарван.

Меню

 

Статистика

...тĕплӗнрех