Чӑваш чӗлхин икчӗлхеллӗ ҫӳпҫи

Текст: 14

Пай: Лӑпкӑ Дон. 1-мӗш кӗнеке –> Виҫҫӗмӗш пайӗ

Автор: Илле Тукташ

Ҫӑлкуҫ: Михаил Шолохов. Лӑпкӑ Дон: роман. Пӗрремӗш кӗнеке. Илле Тукташ куҫарнӑ. Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1955.

Хушнӑ: 2020.02.11 00:29

Пуплевӗш: 203; Сӑмах: 2170

Текст тӗсӗ: Прозӑллӑ хайлав

Вырӑсла Тема: Паллӑ мар

Август уйӑхӗн малтанхи кунӗсенче сотник Евгений Листницкий лейб-гварди Атамановски полкран казаксен пӗр-пӗр армейски полкне куҫма шухӑш тытрӗ. Кун пирки вӑл рапорт пачӗ те виҫӗ эрнеренех действующи армири полксенчен пӗрне кайма назначени кӗтсе илчӗ. Ҫӗнӗ вырӑна куҫмалли хутсене алла илсен, Петербургран тухса каяс умӗн, вӑл хӑйӗн шухӑшӗ ҫинчен ашшӗне кӗскен ҫырса пӗлтерчӗ:

«Папа, эпӗ хама Атамановски полкран армие куҫарма ыйтрӑм. Паян назначени илтӗм, халӗ 2-мӗш корпус командирӗ патне тухса каятӑп. Сире, паллах, эпӗ ҫавӑн пек туни тӗлӗнтерет пулас, анчах эпӗ ӑна ҫапла ӑнлантарса паратӑп: мана хам ку таранччен пурӑннӑ обстановка тертлентерсе ҫитерчӗ. Парадсем, хуралсем, пысӑк ҫынсене кӗтсе илни — патша керменӗнчи служба пӗтӗмпех йӑлӑхтарчӗ. Ку мана йӗклентерекен пулса ҫитрӗ, витӗмлӗ ӗҫ, пӗлесех тетӗр пулсан — мухтава тивӗҫлӗ ӗҫ тӑвас килет. Ҫакӑн пек шутлама тивет: ман чӗреме Листницкисен чаплӑ юнӗ, Отечественнӑй вӑрҫӑран тытӑнсах вырӑс хӗҫпӑшалӗн чапне паха чечексемпе илемлетсе пынӑ Листницкисен юнӗ вӗресе тӑрать. Фронта каятӑп. Мана пиллӗхӗре пама ыйтатӑп. Иртнӗ эрнере эпӗ, хӑй Ставкине тухса каяс умӗн, императора куртӑм. Эпӗ вӑл этеме турӑ пек хисеплетӗп. Эпӗ керменте шалти караулта тӑраттӑм. Вӑл Родзянкопа пӗрле килетчӗ, ман умран иртнӗ чух, йӑл кулса илсе, куҫӗпе ман ҫине тӗллесе кӑтартрӗ те акӑлчан чӗлхипе ҫапла каларӗ: «Акӑ манӑн чаплӑ гвардийӑм. Вӑхӑт ҫитсен, эпӗ вӑл маттурсемпе Вильгельмӑн пӗтӗм карчӗсене ҫапса илетӗп», — терӗ. Эпӗ ӑна институтка пек ӑнтан кайса юрататӑп. Эпӗ халӗ 28 ҫултан иртнӗ пулин те, мана сирӗн умӑрта ҫапла калама намӑс мар. Мана патша ҫуртӗнчи тӗрлӗ элексем-мӗнсем ӗмпӳн таса ячӗ тавра эрешмен карти пек явкаланса варалани питех те хумхантарать. Эпӗ вӑл элеке ӗненместӗп, ӗненме те пултараймастӑп. Нумаях пулмасть есаул Громов ман умра хисеплӗ императорское величество ҫинчен ирсӗр сӑмах каларӗ те, эпӗ ӑна ҫавӑншӑн чутах персе пӑрахмарӑм. Намӑса-чыса пӗлмеҫҫӗ! Эпӗ ӑна: ӳтпе тир хушшинче чура юнӗ юхакан ҫынсем кӑна ирсӗр элек ӑшне путма пултараҫҫӗ, — тесе хӑтӑртӑм. Ку харкашу-инцидент ик-виҫ офицер куҫӗ умӗнче пулса иртрӗ. Эпӗ, шӑлт урса кайса, револьвера туртса кӑлартӑм, ҫав йытта вырӑнтах персе пӑрахасшӑнччӗ, анчах юлташсем тытса чарчӗҫ. Мана ҫакӑн пек ирсӗр ушкӑнта пурӑнма кунтан-кун йывӑрланса пычӗ. Гвардейски полксенче — сӑмахран, офицерсем хушшинче, чӑн-чӑн патриотизм ҫук, ку ҫеҫ те мар — калама та хӑрушӑ — вӗсем династие те юратмаҫҫӗ. Дворянсем мар вӗсем, пурнӑҫ хӳрешкисем кӑна. Эпӗ полкран тухса кайни ҫакӑнтан килчӗ те ӗнтӗ. Эпӗ хам хисеплемен ҫынсемпе хутшӑнма пултараймастӑп. Ну, пӗтӗмпех ҫыртӑм пулас. Шухӑшсем кӑштах ҫыхӑнманнишӗн каҫарӑр, васкатӑп. Чемодансене ҫыхса хатӗрлетӗп те комендант патне каяс пулать. Сывӑ пулӑр, папа. Армирен тӗплӗрех ҫырса пӗлтерӗп.

Сирӗн Евгений».

Поезд Варшава каҫхине 8 сехетре тухса каять. Листницкий вокзала извозчикпа ҫитрӗ. Кӗрентерех-сенкер ҫутӑсемпе йӑлкӑшакан Петербург хыҫа тӑрса юлчӗ. Вокзалра тӑвӑр, шӑв-шав. Ҫар ҫыннисем ытларах. Носильщик, Листницкие вагон ҫине лартса, чемоданне вырнаҫтарса хучӗ те, хӑй ӗҫӗшӗн вак укҫа илсе, его благородие телейлӗ ҫул сунчӗ. Листницкий портупейне, унтан шинельне хыврӗ, чӗн пиҫиххине салтрӗ, ҫӳлти вырӑн ҫине пурҫӑнтан тунӑ кавказ утиялне, чечеклӗскерне, сарса хучӗ. Аялта, чӳрече умӗнче, килтен илсе тухнӑ ӑпӑр-тапӑрсене сӗтел ҫине сарса хурса, аскет сӑнлӑ имшеркке пуп апат ҫисе ларать. Вӑл, сӳсленкӗ сухалӗ ҫинчен ҫӑкӑр тӗпренчӗкӗсене шӑлкаласа, хӑйне хирӗҫ ларакан, гимназисткӑлла тумланнӑ хӑмӑр ӳтлӗ хыткан хӗре сӑйласа хӑналать.

— Тутанса пӑхӑр-ха. Э?

— Тавтапуҫ сире.

— Ҫитӗ ӗнтӗ именсе ларма, сирӗн, кӗлеткӗре кура, ытларах ҫиес пулать.

— Спаҫипӑ.

— Ак ҫак пӳремечсене астивсе парӑр эппин. Тен господин офицер, эсир тутанса пӑхатӑр?

Листницкий пуҫне сулчӗ.

— Эсир мана калатӑр-и?

— Ара. — Пуп ун ҫине салху куҫӗсемпе шӑтарас пек пӑхрӗ те ҫӳхе тутисемпе кӑна кулса илчӗ.

— Тавтапуҫ. Ман ҫиессӗм килмест.

— Ахалех апла калатӑр. Ҫӑвартан кӗни этеме вараламасть. Эсир армие каятӑр пулас?

— Ҫапла.

— Турӑ пулӑштӑр сире.

Листницкий, ыйхӑ витӗр, пупӑн хулӑн сассине катаран илтнӗ пек ҫеҫ илтрӗ, ҫав самантрах ӑна хӑйпе ӳпкевлӗ хулӑн сасӑпа пуп мар, есаул Громов калаҫнӑн туйӑнчӗ.

— …Ҫемье манӑн пысӑк, прихочӗ чухӑн. Ҫавӑнпа акӑ полковой духовнике каятӑп. Вырӑс халӑхӗ турра ӗненмесӗр пурӑнма пултараймасть. Вал ӗненӳ ҫултан-ҫул ҫирӗпленсе пырать. Паллах, аяккалла пӑрӑнакансем те пулкалаҫҫӗ, анчах вӗсем интеллигенцирен тухнӑ ҫынсем, мужик турра ҫирӗп шанса тӑрать. Ҫапла. Ҫавӑн пек вӑл, — ассӑн сывласа илчӗ хулӑн сасӑ, унтан каллех сӑмахсем татти-сыпписӗр юхма пуҫларӗҫ, анчах вӗсем пӗри те Листницкий хӑлхине кӗмерӗҫ.

Листницкие ыйхӑ пусать. Ҫывӑрса каяс умӗн вӑл халь ҫеҫ сӑрланӑ ансӑр хӑмаллӑ маччан чӗрӗ шӑршине тата чӳрече хыҫӗнче такам: «Багажнӑй йышӑнчӗ, манӑн унта ӗҫӗм ҫук!» — тесе кӑшкӑрнине кӑна туйса юлчӗ.

«Багажнӑй мӗн йышӑнчӗ?» — мӗшӗлтетрӗ пуҫри шухӑш, унтан туйӑм ҫиппи сисӗнмесӗрех татӑлчӗ. Икӗ ҫӗр ҫывӑрмасӑр ирттернӗ хыҫҫӑн Листницкий канлӗ ыйха путрӗ. Поезд Петроградран хӗрӗх ҫухрӑм ытларах кайнӑ хыҫҫӑн тин вӑранчӗ вӑл. Вагон кустӑрмисем пӗр виҫеллӗн таклатса пыраҫҫӗ, хушӑран, пӑравус картах туртнипе, вагон сулланса илет, кӳршӗри тахӑш купере ҫурма-сасӑллӑн юрлаҫҫӗ, тӗксӗм хунартан шупка-кӑвак чалӑш мӗлкесем тасалаҫҫӗ.

Сотник Листницкий пырса вырнаҫмалли полкра юлашки ҫапӑҫусенче пысӑк ҫухатусем пулнӑ та полкне ҫапӑҫуран кӑларнӑ. Халӗ ҫав полка лашасем, ҫынсем хушса парса, ӑна васкавлӑн йӗркелесе вӑйлатаҫҫӗ.

Полк штабӗ Березняги ятлӑ суту-илӳпе пурӑнакан пысӑк ялта. Листницкий пӗр пӗчӗк ҫурма-станцире вагонран тухрӗ. Ҫак станцирех походнӑй лазарет та анса юлчӗ. Листницкий тухтӑртан лазарет ӑҫта каясси ҫинчен ыйтрӗ те ӑна кӑнтӑр-хӗвеланӑҫ фронтӗнчен ҫак участока куҫарнине пӗлчӗ. Халӗ лазарет Березняги — Ивановка — Крышовинское маршрутпа каймалла. Хӗремес сӑнлӑ, пысӑк кӗлеткеллӗ тухтӑр хӑй пӑхӑнса тӑракан начальниксене питех те юратмасть иккен, дивизи штабӗнче ларакансене темӗн те пӗр каласа вӑрҫать. Сухалне тӑрмалантарса тата ылтӑн пенсне витӗр хаяр куҫӗсене йӑлтӑртаттарса, вӑл палламан ҫынпа калаҫать.

— Эсир мана Березнягие ҫитиччен лартса кайма пултараймӑр-ши? — ӑна ҫур сӑмахранах пӳлсе ыйтрӗ Листницкий.

— Ларӑр, сотник, двуколка ҫине. Ларса кайӑр, — килӗшрӗ тухтӑр, унтан курнӑҫланкаласа, сотник шинелӗ ҫинчи тӳмене пӗтӗрсе, хӑйӗн хутне кӗме ыйтнӑ пек, ҫемҫерех баспа мӑкӑртатма пуҫларӗ:

— Ара, сотник, шухӑшласа пӑхӑр, ҫакӑнта ӗҫсӗр сулланса ҫӳреме икҫӗр ҫухрӑм хушши выльӑх вагонӗсенче кисренсе килтӗмӗр пулать. Лере, авӑ, ман лазарета куҫарса килнӗ вырӑнта, икӗ кун хушши калама ҫук хӑрушӑ юнлӑ вӑрҫӑ пычӗ, темӗн чухлӗ аманнӑ салтаксем выртса юлчӗҫ, вӗсене пирӗн питӗ васкавлӑн пулӑшу памаллаччӗ. («Хӑрушӑ» тенӗ сӑмаха тухтӑр юриех ҫилӗллӗ те савӑннӑ пек, «р» сасса хытӑрах янӑратса тӑсса каларӗ.)

— Мӗнрен килет ун пек йӗркесӗрлӗх? — кӑмӑл тӑвас тенӗ пек интересленсе ыйтрӗ сотник.

— Мӗнрен, тетӗр-и? — тухтӑр, такама тӑрӑхласа, куҫхаршийӗсене пенсне ҫийӗн карӑнтарчӗ те ҫӗтӗлме пуҫларӗ:  — Начальниксем ухмаххинчен, тӑрлав ҫуккинчен, йӗрке ҫуккинчен — ака мӗнрен килет вӑл! Лараҫҫӗ унта, путсӗрсем, пӑтратса. Ӗҫе йӗркелесси, ӑспа шухӑшласси пачах ҫук. Астӑватӑр-и Вересаевӑн «Тухтӑр ҫырса пынисем» ятлӑ кӗнекине? Шӑп кунта та ҫавах. Кунта йӑнӑшӗсем тӑватӑ хут та ытларах.

Листницкий тухтӑра честь пачӗ те лав патнелле утрӗ, тухтӑр ун хыҫӗнчен ҫилӗллӗн кӑшкӑрса юлчӗ:

— Вӑрҫӑра ҫӗнтересси пулас ҫук.

— Шаккаҫҫӗ пире, сотник! Японецсем шаккарӗҫ — ӑса вӗренеймерӗмӗр. Ҫӗлӗксемпе персе ӳкеретпӗр-ҫке-ха, мӗн каласси пур… — Тухтӑр пуҫне хуйхӑллӑн сулласа илчӗ те, кӑвакӑн-симӗсӗн курӑнакан нефть лачакисем урлӑ сике-сике каҫса, чугун ҫул тӑрӑх утса кайрӗ.

Лазарет Березняги патне ҫитнӗ чух каҫ пулчӗ. Шӑрт пек сарӑ хӑмӑла ҫил силлесе чӗтрентерет. Хӗвеланӑҫӗнче пӗлӗтсем капланса тухаҫҫӗ. Вӗсен ҫӳлти сийӗсем кӗренӗн-кӑвакӑн тӗссӗрленеҫҫӗ, аялараххисем хӑйсен урӑм-сурӑм ҫутине ҫухатса пыраҫҫӗ, тӗсне ылмаштарса, тӗксӗм пӗлӗт ярӑмӗ ҫине темле ҫемҫе сирень чечекӗ пек ҫепӗҫ тӗтӗм сапса ҫутӑлтараҫҫӗ. Капланса ларнӑ пӑр муклашкисем пек кӳлепесӗр пӗлӗт куписем варринче витӗр уҫӑ ярӑм палӑрать, ҫав таткаланчӑк ярӑма анса ларнӑ хӗвелӗн шупка-сарӑ пайӑркисем пӗр тамалмасӑр сӑрхӑнса тухаҫҫӗ. Хӗвел пайӑркисем, темиҫе татӑк пулса, вӗтелсе, сарса хунӑ веер пек ҫӳлелле пӗрхӗнеҫҫӗ, хулӑн пӗлӗтсене шӑтарса тухаҫҫӗ, унтан вара, ҫитмӗл те ҫичӗ тӗспе йӑлкӑшса, пӗр-пӗринпе хутшӑнса каяҫҫӗ.

Ҫул хӗрринчи канавра персе пӑрахнӑ ҫӳрен лаша выртать. Вӑл кайри урине тискеррӗн ҫӳлелле тӑратнӑ, ун чӗрни вӗҫӗнче якалса ҫитнӗ ҫутӑ такан курӑнать. Листницкий, двухколка ҫинче чӗтренсе пынӑ май, лаша вилли ҫине тинкерсе пӑхать. Хайпе пӗрле ларса пыракан санитар вилӗ лашан кӳпчесе кайнӑ хырӑмӗ ҫине лачлаттарса сурчӗ те Листницкие ӑнлантарма, лаша мӗншӗн вилни ҫинчен калама пуҫларӗ.

— Тырӑ чыхса тултарнӑ та… купӗннӗ, — терӗ вӑл, сотник ҫине пӑхса. Санитар тата тепӗр хут сурасшӑнччӗ, анчах, офицер умӗнче чыссӑрланас мар тесе, сурчӑкне ҫӑтса ячӗ те тутине гимнастерка ҫаннипе шӑлса илчӗ. — Вилнӗ те ӗнтӗ, йӑваланса выртать. Пытарас, тирпейлес текен ҫук. Нимӗҫсен, авӑ, пачах пирӗнни пек мар.

— Эсӗ вара ӑҫтан пӗлетӗн-ха ӑна? — сӑлтавсӑрах шӑртланса ыйтрӗ Листницкий. Ҫак самантра ӑна санитарӑн пӗр сисӗнкӗсӗр, мӑнаҫлӑрах та йӗрӗнчӗклӗрех сӑн-сӑпачӗ те ним сӑлтавсӑрах шӑртлантарчӗ. Чӑнах та, санитарӑн сӑнӗ, кӑвакрах тӗслӗскер, сентябрь уйӑхӗнчи хӑмӑллӑ хир пек кичем, хура халӑхран тухнӑ ытти пин-пин салтаксен сӑнӗнчен нимӗнпе те уйрӑм мар. Ун пек этемсене сотник Петроградран фронталла килнӗ чух сахал мар куркаланӑ. Пурте вӗсем ӑна хӑйсен тӗсне ҫухатнӑ этемсем пек туйӑнаҫҫӗ, вӗсен кӑвак, сенкер, симӗсрех тата ытти тӗслӗ куҫӗсенче лӳпперлӗхсӗр пуҫне урӑх нимӗн те ҫук, ҫавӑнпа вӑл чӑртмах этемсем якалса пӗтнӗ тахҫанхи пӑхӑр укҫана кӑна аса илтереҫҫӗ.

— Эпӗ вӑрҫӑччен Германире виҫӗ ҫул пурӑнтӑм, — терӗ санитар васкамасӑр. Листницкий санитарӑн куҫӗсенче малтан мӑнаҫлӑхпа йӗрӗнчӗклӗх сиснӗччӗ: халӗ вӑл унӑн сассинче те хӑйне ыттисенчен мала хума пикенниех палӑрнине туйрӗ.

— Эпӗ Кенигсбергра сигарсем тӑвакан фабрикӑра ӗҫлерӗм, — кичеммӗн хушса хучӗ санитар, лашине чӗн тилхепе вӗҫӗпе хӑваланӑ май.

— Шӑлна ҫыртчӗ! — хӑтӑрса илчӗ Листницкий, унтан, тепӗр май ҫаврӑнса, ҫилхине куҫӗсем ҫине усса шӑлӗсене йӗрсе пӑрахнӑ лаша пуҫӗ ҫине пӑхрӗ.

Канаври лашан ҫӳлелле кантарса тӑракан ури чӗркуҫҫи кукринчен хуҫланнӑ, чӗрни такан пӑтисемпе кӑштах ҫуркаланнӑ, ҫапах та рак хуранӗ евӗр ҫутӑ кӑвак тӗсне ҫухатман-ха. Вилнӗ лашан урипе кӳлепи тӑрӑхах сотник вӑл лайӑх ӑратлӑ ҫамрӑк ут пулнине чухларӗ.

Двуколка, тумхахлӑ ҫул тӑрӑх тайкаланса, малалла иртсе кайрӗ. Хӗвеланӑҫ тӗксӗмленсе пырать, тайкаланчӑк пӗлӗтсене ҫил хӑваласа ярать.

Березняги ялне пырса кӗнӗ чух лазарет аманнӑ салтаксене турттарса килекен транспорта тӗл пулчӗ.

Малти лав хуҫи — сухалне хырнӑ ватӑ белорусс — вӗрен тилхепене аллипе яваласа тытнӑ та лашипе юнашар утса пырать. Лав ҫинче, чавсисемпе тӗренсе, пуҫне пиелесе ҫыхнӑ казак выртса килет, пуҫӗнче картузӗ ҫук, Вӑл, куҫне ӗшенчӗклӗн хупнӑ та, ҫӑкӑр чӑмлать, нимӗрленсе кайнӑ хура чӑмлакне сура-сура пӑрахать. Унпа юнашар тепӗр салтак тӑсӑлса выртнӑ. Йӗмӗ унӑн ним майсӑр ҫуркаланса пӗтнӗ, юн хытса ларнипе кункрашкаланса кайнӑ. Салтак, пуҫне ҫӗклемесӗр, тискеррӗн ятлаҫать. Унӑн сассине тӑнларах итленӗ хыҫҫӑн Листницкий хӑраса кайрӗ: хытӑ ӗненекен ҫынсем ҫеҫ ҫапла ятлаҫаҫҫӗ. Иккӗмӗш лав ҫине ултӑ салтак сарӑм пек тӑсӑлса выртнӑ. Вӗсенчен пӗри, урӑм-сурӑм хавасскер, хӗремесленсе каннӑ куҫӗсене хӗскелесе, халап ҫаптарать:

— …вӗсен императорӗ патӗнчен посол килнӗ, тет те, килӗшӳ тума, калаҫса татӑлма, мирлешме сӗннӗ, тет. Ахальтен ӗненессӗм ҫук та, ҫынни шанчӑклӑ: шансах тӑратӑп — вӑл ахаль сӳпӗлтетекенскер мар.

— Пулмасть пуль, — иккӗленчӗ иккӗмӗш салтакӗ, тахҫанхи золотухӑпа шӑрланса ларнӑ ҫаврака пуҫне пӑркаласа.

— Тӑхта эс, Филипп, тен, чӑнах та килнӗ пулӗ, — Атӑл тӑрӑхӗнчи халӑхсенни пек ҫемҫе сасӑпа сӑмах хушрӗ виҫҫӗмӗшӗ, хирӗҫ пулнӑ лав еннелле ҫурӑмпа ларса пыраканскер.

Пиллӗкмӗш лав ҫине хӗрлӗ кӑшӑллӑ казак картузӗ тӑхӑннӑ ҫынсем тиеннӗ. Виҫӗ казак сарлака лав ҫине канлӗн вырнаҫса ларнӑ та ним чӗнмесӗр Листницкий ҫине пӑхаҫҫӗ. Вӗсен тусанпа вараланса пӗтнӗ ҫилӗллӗ пичӗсенче стройра чух аслисене хисеп тӑвас йӑлан тӗсӗ те тӑрса юлман.

— Сывӑ-и, станичниксем! — саламларӗ вӗсене сотник.

— Сывлӑх сунатпӑр, — сӳрӗккӗн ответлерӗ лавҫӑпа юнашар ларса пыракан кӗмӗл тӗслӗ мӑйӑхлӑ илемлӗ казак.

— Хӑш полкран? — ыйтрӗ Листницкий, казакӑн кӑвак пакунӗ ҫинчи кӑшт ҫеҫ палӑракан номерне уйӑрса илме пикенсе.

— Вуниккӗмӗш полкран.

— Ӑҫтарахра халӗ сирӗн полкӑр?

— Пӗлме пултараймастпӑр.

— Ну, ӑҫта амантрӗҫ сире?

— Ҫавӑнти пӗр ял ҫывӑхӗнче… инҫех мар. Казаксем темӗн ҫинчен пӑшӑлтатса илчӗҫ те, вӗсенчен пӗри, пир татӑкӗпе туртса ҫыхнӑ аманнӑ аллине сывӑ аллипе тытса, лав ҫинчен сиксе анчӗ.

— Ваше благородие, тӑхтӑр-ха кӑштах. — Вӑл пуля шӑтарса тухнӑ, пӑртакҫах шыҫма пуҫланӑ аллине питӗ асӑрханса тытнӑ, ҫул тӑрӑх ҫара урисемпе енчен енне сулкаланса пусса, Листницкие хирӗҫ утса килет.

— Эсир Вешенская станицинчен мар-и ҫак? Листницкий мар-и?

— Ҫавӑ, ҫавӑ.

— Ҫапла, тӳрех палларӑмӑр. Ваше благородие, туртмалли ҫук-ши сирӗн? Тархасшӑн турттарӑр, вилетпӗр табаксӑр!

Салтак сӑрланӑ двуколка аяккипе юнашар утать. Листницкий портсигар кӑларчӗ.

— Эсир пире пӗр вуннӑшнех парӑрччӗ. Эпир виҫҫӗн вӗт, — тилмӗрсе йӑл кулчӗ казак. Листницкий унӑн сарлака хӑмӑр аллаппийӗ ҫине пачкӑри пирусне пӗтӗмпех пушатрӗ те:
— Аманнисем нумай-и полкра? — тесе ыйтрӗ.

— Ҫирӗм ҫынна яхӑн.

— Вилнисем нумай-и?

— Нумай шаккарӗҫ. Чӗрттерӗр-ха, ваше благородие. Тавтапуҫ. — Казак, пирускине тивертсе, кая тӑрса юлчӗ, унтан Листницкий хыҫӗнчен:
— Сирӗн имени ҫывӑхӗнчи Тутар хуторӗнчен паян виҫӗ ҫынна вӗлерчӗҫ. Сайратаҫҫӗ казаксене, — тесе кӑшкӑрчӗ.

Казак сывӑ аллипе сулчӗ те хӑй лавӗ хыҫҫӑн чупрӗ. Унӑн йӳле пилӗк симӗс гимнастёркине ҫил варкӑштарать.

Листницкий службӑра тӑмалли полк командирӗ Березняги ялӗнчи пуп патне хваттере вырнаҫнӑ. Площадьре сотник хӑйне кӑмӑл туса санитарнӑй двуколкӑпа лартса килнӗ врачпа сывпуллашрӗ те, утнӑ ҫӗртех мундирӗ ҫинчи тусана силлесе тата хирӗҫ пулакан ҫынсенчен штаб ӑҫта вырнаҫни ҫинчен ыйткаласа, малалла утрӗ. Ӑна хирӗҫ хӗрлӗ сухаллӑ фельдфебель пӗр салтака хуралласа ертсе каять. Вӑл, чарӑнмасӑрах, сотнике честь пачӗ, ыйтӑва хирӗҫ ответлесе, штаб хӑш ҫуртрине кӑтартрӗ. Штаб пӳлӗмӗнче лӑпах, малти позицирен аякра тӑракан ытти штабсенчи пекех шӑв-шав сахал. Пысӑк сӗтел ҫине писарьсем пӗшкӗннӗ, полевой телефон трубки умӗнче ватӑ есаул куҫа курӑнман темле кӳршӗпе кулкаласа калаҫать. Аслӑ пӳртӗн чӳречисем ҫинче шӑнасем сӗрӗлтетеҫҫӗ, хутран-ситрен инҫетрен килекен телефон сасси вӑрӑмтуна пек нӑйӑлтатса илет. Вестовой сотника полк командирӗн хваттерне ертсе кӗчӗ. Малти пӳлӗмре сотника ҫӳллӗ кӗлеткеллӗ, янаххи ҫинче виҫ кӗтеслӗ суран паллиллӗ, темӗн пирки тарӑхнӑ полковник кӑмӑлсӑррӑн тӗл пулчӗ.

— Эпӗ полк командирӗ, — терӗ вӑл Листницкий ыйтнине хирӗҫ, унтан, сотник унӑн полкне службӑна килни ҫинчен каласа панине итленӗ хыҫҫӑн, аллипе тӗллесе кӑтартса, шалти пӳлӗме кӗме чӗнчӗ. Вӑл хӑй хыҫӗнчен алӑка хупрӗ те, калама ҫук ывӑнса ҫитнӗ ҫын пек, аран-аран ҫӳҫӗсене тӳрлеткелесе, пӗр виҫеллӗ ҫемҫе сасӑпа халаплама пуҫларӗ:

— Мана ӗнерех сирӗн ҫинчен бригада штабӗнчен пӗлтерчӗҫ. Ларма ыйтатӑп.

Листницкийрен вӑл ӗлӗк ӑҫта службӑра пулни ҫинчен, столицӑри ҫӗнӗ хыпарсем ҫинчен, кунта епле ҫитни ҫинчен ыйтса пӗлчӗ. Ҫак кӗске калаҫу вӑхӑтӗнче вӑл сотник ҫине хӑйӗн ывӑннипе йывӑрланса ҫитнӗ куҫӗсене пӗрре те ҫӗклесе пӑхмарӗ.

«Фронтра лайӑхах лекнӗ пулас. Вилес пекех ывӑнса ҫитнӗ сӑнлӑ», шелленӗ пек пулса шухӑшларӗ сотник, полковникӑн сарлака та ӑслӑ ҫамкине сӑнанӑ май. Анчах та полковник, унӑн шухӑшӗсене тепӗр май ҫавӑрса ярас тенӗ пек, хӗҫ аврипе сӑмса сыппине хыҫса илчӗ те ҫапла каларӗ:

— Кайса паллашӑр, сотник, офицерсемпе, эпӗ, тӳррипе каласан, виҫӗ ҫӗр ҫывӑрман. Ҫак упа йӗнни пек вырӑнта картпа ӗҫкӗсӗр пуҫне пире валли нимле ӗҫ те ҫук.

Листницкий полковника честь пачӗ те ҫурма кулӑпа ейӗлсе илчӗ. Унӑн куллинче тӑкӑскӑ курайманлӑх сисӗнчӗ. Штабран тухсан, вӑл, ҫак тӗлпулу темле йӗрӗнчӗкрех сисӗм хӑварнине туйса илсе, малтан полковника унӑн сарлака янаххи ҫинчи суранӗпе ӗшенчӗк тӗсӗшӗн кӑна хисеплеме хатӗр пулнишӗн хӑйӗнчен хӑй тӑрӑхласа малалла утрӗ.

Меню

 

Статистика

...тĕплӗнрех