Чӑваш чӗлхин икчӗлхеллӗ ҫӳпҫи

Текст: I

Пай: Шурӑ хурӑн. 2-мӗш кӗнеке –> Иккӗмӗш пайӗ

Автор: Михаил Рубцов

Ҫӑлкуҫ: Бубеннов, Михаил Семёнович. Шурӑ хурӑн: роман; иккӗмӗш кӗнеке; вырӑсларан Михаил Рубцов куҫарнӑ. — Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1954. — 363 с.

Хушнӑ: 2020.01.28 03:09

Пуплевӗш: 74; Сӑмах: 1138

Текст тӗсӗ: Прозӑллӑ хайлав

Вырӑсла Тема: Ҫар

Арми командующин, Рокоссовский генерал-лейтенантӑн штабӗнче ноябрь уйӑхӗн 11-мӗшӗнче стрелковӑй дивизи командирӗсен, танк бригадисемпе ытти тӗрлӗ соединени командирӗсен канашлӑвӗ пулса иртрӗ.

Юлашки кунсенче фронтра шӑплӑх тӑрать.

Октябрьти наступлени иртнӗренпе нимӗҫ фашисчӗсен вӑйсӑрланса юлнӑ ҫарӗ ҫапӑҫӑва хутшӑнмасть. Анчах разведка парса тӑракан хыпарсем гитлеровецсен аслӑ командованийӗ ҫӗнӗ наступлени тума хатӗрленнине палӑртаҫҫӗ. Гитлеровецсен аркатса тӑкнӑ дивизийӗсене кашни кунах ҫарсем килсе тӑраҫҫӗ. Вӗсемпе пӗрлех ҫӗнӗ чаҫсем те килсе ҫитрӗҫ. Канашлу умӗн кӑна Каменка ялӗ патне 5-мӗш танк дивизийӗ ҫитрӗ, вӑл нумай пулмасть Африкӑра ҫапӑҫнӑ, хӑйӗн танкӗсене те урӑх тӗслӗ сӑрласа ӗлкӗреймен-ха: вӗсем хӑйсен пушхирти пек хӑйӑр тӗслӗ тӗсӗсемпе ытти дивизисенчи танксенчен уйрӑлса тӑраҫҫӗ. Кусем пурте ҫитес кунсенче нимӗҫсем Мускав ҫине иккӗмӗш наступленине кайма хатӗрленнине пӗлтереҫҫӗ.

Тӑшман ҫӗнӗрен хӗснине сирсе яма хатӗрленмелле пулнӑ. Мускав шӑпине татса паракан кунсем ҫитсе килеҫҫӗ.

Рокоссовский патӗнче иртекен канашлура ҫар оборонине ҫирӗплетесси ҫинчен сӳтсе явмалла. Ноябрӗн 11-мӗшӗ тӗлне ун ҫарӗн оборона линийӗ нумай пулмасть нимӗҫсем йышӑнса илнӗ Волоколамскран ҫурҫӗрпе хӗвелтухӑҫӗнче пулнӑ, вӑл Дубосеково разъезд патӗнче Ржев чугун ҫулӗ урлӑ иртнӗ, унтан кукӑрӑлса кӑнтӑрпа хӗвелтухӑҫ еннелле пынӑ та сасартӑк пӑрӑнса ҫурҫӗрелле — Волоколамск шосси патне тухнӑ. Тӑшман ҫак тӗлте пирӗн сулахай флангӑн оборонине татса виҫкӗтеслех евӗрлӗ шалалла кӗнӗ. Скирманово ятлӑ ял ҫак виҫкӗтеслӗхӗн вӗҫӗнче пулнӑ. Ҫак вырӑнтан гитлеровецсем инҫете перекен тупӑсенчен Волоколамск шосси ҫине те персе тӑнӑ. Ҫак вырӑнтан вӗсене малтан Ново-Петровск ятлӑ поселок патӗнчи шоссе ҫине, унтан Рокоссовский ҫарӗн тӗп вӑйӗ хыҫне тухса Мускав еннелле кайма ытти вырӑнсенчен ҫӑмӑлтарах пулнӑ. Ҫакӑнта, Скирманово ялӗ патӗнче, гитлеровецсен аллӑ яхӑн танк, орудисем тата салтаксем нумай тӑнӑ. Ҫавӑнпа та Скирманово патӗнчи нимӗҫсен виҫкӗтеслӗхне пӗтерсе лартасси армин чи кирлӗ те вӑраха хӑвармасӑр тумалли ӗҫӗ пулнӑ.

Ҫак ӗҫе Батюков полковникӑн 4-мӗш танк бригадипе Бородинӑн стрелковӑй дивизийӗ туса ирттермелле пулнӑ, Бородинпа Батюков ирхине Скирманово таврашӗнче, ҫапӑҫу пулса иртмелли вырӑнта, рекогносцировка туса ирттернӗ те халь вӗсем кунта ҫак ҫапӑҫу пирки хӑйсен шухӑшӗсене сӗнме пултараҫҫӗ.

Рекогносцировка туни, Мускав ҫывӑхӗнчи юрпа витӗннӗ хирсемпе вӑрмансем тӑрӑх хӑвӑрттӑн ҫӳрени, пулас ҫапӑҫу ҫинчен шухӑшланӑ шухӑшсем — ҫаксем пурте ҫамрӑк та хӑватлӑ Батюков чӗрине вӑркатнӑ. Батюков штаба ҫитсе кӗрсен, Совет правительстви ӑна генерал-майор чинӗ пани ҫинчен тата командовани заданийӗсене тӗплӗн туса пынӑшӑн Ленин орденӗпе наградӑлани ҫинчен пӗлтерчӗҫ. Ҫак хыпар танк бригадин командирне тата ытларах пӑлхантарчӗ.

Вӑл хӗрӳллӗн, ӗненмелле каларӗ; ҫамрӑк генералӑн хавхалануллӑн ҫуталнӑ пичӗ хӗрелчӗ, пӗр вырӑнта тӑма пӗлмен куҫхаршийӗсем, таҫта инҫете пӑхма хатӗрленнӗ пек, ҫӳлелле хӑпарчӗҫ…

Командирсенчен нумайӑшӗсем унпа октябрь уйӑхӗ пӗтес умӗн кӑна, вӑл хӑйӗн бригадипе пӗрле Сталин юлташ хушнипе Орел патӗнчен Рокоссовский армине куҫса килсен паллашнӑ. Ҫар ӗҫне лайӑх пӗлекен ҫамрӑк генерал, ҫарта кирлӗ чӗрӗлӗхпе виҫеллӗ хӗрӳлӗхне палӑртаканскер, пурне те питӗ килӗшрӗ.

Батюков ҫине пӑхса уйрӑммӑнах канашлури чи ватӑ ҫын — Бородин генерал хавасланса ларчӗ. Ҫак кӑмӑл унӑн, Бородинӑн, хӑй вӑрҫӑра тата тепӗр талантлӑ командира, лайӑх ҫынна тӗл пулнӑран кӑна мар, ун пеккисене вӑл нумай курнӑ, ыран Батюковпа пӗрле ҫапӑҫса, ӑна ҫапӑҫура пӗлсе ҫитме пултарнинчен кӑна та мар килсе тухрӗ. Паллах, ҫаксем пурте Бородин генералӑн шухӑш-кӑмӑлне хаваслантарчӗҫ. Апла пулсан та ӑна канашлура хавхалантараканни ку пулмарӗ. Бородин кунта пуҫтарӑннисенчен пуринчен те ҫулӗсемпе аслӑрах пулнине пула Совет ҫӗршывӗнче мӗнле командирсем ҫитӗннине ыттисенчен лайӑхрах курнипе хавасланчӗ, — вӗсем ҫӗнӗ тавракурӑмлӑ кӑна мар, пачах ҫӗнӗ ҫар наукиллӗ, нихҫанхинчен ӑслӑ, хӑюллӑ тата хавхалануллӑ. Бородин генерал вара, Батюков ҫинчен правительствӑн икӗ документне пичетлесе кӑларнӑ хаҫата аллинче тытса, хӗпӗртесех ҫамрӑк командир каланине итлерӗ, вӑл нумаях та пулмасть Сталин юлташпа телефон тӑрӑх мӗнле калаҫнине чухласа илме тӑрӑшрӗ тата Совет ҫарӗн ҫак ҫамрӑк начальникӗсем гитлеровецсене кирлӗ пек аркатни ҫинчен, ҫак вӑрҫӑра вӗсем ҫӗнтерӳҫӗсем пулассинчен иккӗленмелли те ҫукки ҫинчен шухӑшларӗ.

Рокоссовский кӗтмен ҫӗртен, Батюков каласа пӗтернӗ хыҫҫӑнах, арми штабӗн начальникӗ Малинин сӗтел ҫине хурса панӑ хутсем ҫине пӑха пуҫларӗ. Генералсем вара ҫак саманта канашлури кану вӑхӑчӗ вырӑнне йышӑнчӗҫ. Бородин, Панфилов тата Доватор пур енчен те Батюков еннелле пӗшкӗнсе, унӑн доклачӗ пирки пӑшӑлтатса калаҫма пуҫларӗҫ.

Вӗсем асӑрхаттарнине хирӗҫ Батюков та пӑлханса пӑшӑлтатрӗ, ҫав хушӑра, пӗр туйӑмсӑр, хӑйӗн пирки правительство докуменчӗсене пичетленӗ хаҫата Бородин аллинчен туртса илчӗ.

— Илӗр, ара, илӗр, — шӑппӑн каларӗ Бородин.

Батюков, хӑй Бородин аллинчен хаҫата туртса илнине чухласан, ҫавӑнтах ӑна каялла пачӗ.

— Ҫук, ку сирӗн, Михаил Ефимович, эсир илӗр, вӑтанса ан тӑрӑр, — терӗ Бородин ачашшӑн. — Пӗлетӗр вӗт, асӑнмалӑх… Халь, ҫак кунсенче Мускав патӗнче генерал чинне илесси пысӑк чыс! Пысӑк шанӑҫ!

Рокоссовский хутсене айккинелле хучӗ.

Канашлу малалла пырать.

Бородина тата штаб начальникӗсен сӑмахӗсене итленӗ хыҫҫӑн, Рокоссовский сӗтел ҫине сарса хунӑ карттӑ патне пӗшкӗнчӗ, кӑранташ тытрӗ те хӑй сӑмахне каличчен малтан яланхи пекех шухӑша кайрӗ.

Рокоссовский шухӑшланӑ вӑхӑтра пурте шӑпланчӗҫ, темшӗн командующин пит-куҫӗ ҫине мар, унӑн аллинчи шӗвӗр вӗҫлӗ кӑранташ ӑҫталла шунине сӑнаса ларчӗҫ. Ҫапса ҫӑвакан кӑпӑшка юр канашлу иртекен пысӑк чул ҫуртӑн чӳрече кантӑкӗсем ҫине тата тулти ҫамрӑк чӑрӑш турачӗсем ҫине ларать.

— Ҫапла вара, Скирмановӑна илес пирки пулас ҫапӑҫӑвӑн тӗп задачисем пуриншӗн те паллӑ, — аллинчи кӑранташне карттӑ ҫине пӑрахса тата ывӑнса ҫитнӗ ҫутӑ куҫӗсемпе хӑвӑрттӑн малалла пӑхса каларӗ Рокоссовский. — Пирӗн хамӑр позицисене ҫирӗплетмелле те тӑшманӑн ҫак вырӑнти активлӑ ӗҫне чарса лартас тесе, ӑна вирлӗн пырса ҫапмалла. Тепӗр хут калатӑп: ку тӗп задача. Анчах ку — ыранхи ҫапӑҫун тӗп тӗллевӗ мар-ха. Ку пӗтӗмӗшӗ мар! Ыран тума шухӑшласа хунӑ ҫапӑҫӑва ирттерсе, эпир тӑшман ҫине тапӑнма вӗренетпӗр, юлташсем! Пурте — салтакран пуҫласа командира ҫити — вӗренетпӗр. Ҫакӑн пек тапӑну — наступление кайма вӗрентекен университет пулать. Пӗрре те иккӗленместӗп, эпир тӑшмана ҫапса аркатас вӑхӑт инҫе мар! Ҫавӑнпа та халех, оборонӑра тӑрса, эпир малалла тапӑнма хатӗрленсе ҫитмелле…

Кӗтмен ҫӗртен Рокоссовские телефон аппарачӗсем вырнаҫтарнӑ пӳлӗме чӗнчӗҫ; ӑна Мускав чӗннӗ иккен. Рокоссовский хӑвӑрттӑн тӑчӗ те кабинетран тухса кайрӗ; хӑйне Верховнӑй Главнокомандующи чӗннине вӑл пӗлнӗ.

Тепӗр ҫур сехетрен Рокоссовский каялла тухрӗ, ҫиҫсе тӑракан куҫӗсемпе пурне те пӑхса ҫаврӑнчӗ, мӗн пулса иртнипе калама ҫук тӗлӗннипе пулас, пӗр сӑмах калаймасӑр, аллисене икӗ хутчен айккинелле сарчӗ те пӑлханса кӑшкӑрса ячӗ:

— Кунӗ мӗнле! Чаплӑ кун!

Вӑл Батюков патне хӑвӑрттӑн пырса ӑна ыталаса илчӗ, унтан ҫӗнтерӳ хыҫҫӑн салтак салтака чуптунӑ пек, виҫӗ хутчен чуптурӗ.

— Тепӗр хут, пӗр кун хушшинче иккӗмӗш хут ырӑ сунатӑп, хаклӑ Михаил Ефимович! — терӗ те вӑл аптраса ӳкнӗ Батюкова, пурин ҫине те пӑхса, ҫапла хушса хучӗ:  — Сире пурне те ырӑ сунатӑп, хаклӑ юлташӑмсем! Паян историллӗ ӗҫ пулса иртрӗ: Советсен гвардине тума йышӑннӑ! Михаил Ефимович эсӗ тата санӑн танкистсем — пӗрремӗш гвардеецсем! Сталин гвардеецӗсем!

Аппаратсен пӳлӗмӗнчен хӑй хыҫҫӑн тухнӑ майор енне ҫаврӑнса:
— Приказ парӑр! — тесе хушрӗ.

Хут ҫине пӑхса илсен, Рокоссовский хӑвӑрттӑн пуҫне ҫӗклесе генералсем ҫине хаваслӑн пӑхрӗ, генералсем вара труках ун умӗнче, стройри пек, тӳрленсе тӑчӗҫ: командующи аллинче Сталин приказӗ!

Рокоссовский шӑппӑн та кашни сӑмаха уйрӑммӑн татса вулама пуҫларӗ:

«Фронтсене, армисене, танк дивизийӗсемпе танк бригадисене пурне те…»

Приказӑн тексчӗ патне вуласа ҫитсен, унӑн сасси сасартӑк темле тӗлӗнмелле янӑрама пуҫланипе, генералсен хускалман пит-куҫӗсем майӗпен туртӑнкаласа илчӗҫ. Вӑл ҫак приказӑн кашни сӑмахнех хӑй шухӑшласа хӑй аллипе ҫырнӑ пек тата кашни сӑмахах хӑйӗн ӳт-пӗвӗпе янӑравлӑ тунӑ пек вуларӗ, — халь вара, ҫакӑ йывӑр ӗҫе тунӑ хыҫҫӑн, генералсене пурне те, строй умӗнчи пек, приказӑн тӗп шухӑшне ҫеҫ мар, унӑн кашни сассинех, пурнӑҫра пӗрремӗш хут илтсе ӗмӗрлӗхех асра юлакан тӗлӗнмелле кӗвӗ евӗр, пуҫра юлмалла ӑнлантарасси килчӗ… Вара вӗҫӗнче ҫеҫ «приказ паратӑп» тенӗ сӑмахсем хыҫҫӑн, Рокоссовский сасси хыттӑн та чаплӑн янӑрама пуҫларӗ; вӑл приказа хӑй штабӗнче тӑракан темиҫе генерал умӗнче мар, Мускав ҫывӑхӗнчи уйсенче, вӑрман хӗррисенче, лапамсемпе сӑртсем ҫинче йӗркелесе тӑратнӑ полксем умӗнче вуланӑ пек туйӑнчӗ…

Меню

 

Статистика

...тĕплӗнрех