Чӑваш чӗлхин икчӗлхеллӗ ҫӳпҫи

Текст: VII сыпӑк

Пай: Обломов –> Тӑваттӑмӗш пайӗ

Автор: Александр Артемьев, Михаил Рубцов

Ҫӑлкуҫ: Иван Гончаров. Обломов: роман. Александр Артемьевпа Михаил Рубцов куҫарнӑ. Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1956

Хушнӑ: 2019.10.14 23:43

Пуплевӗш: 228; Сӑмах: 1676

Текст тӗсӗ: Прозӑллӑ хайлав

Вырӑсла Тема: Паллӑ мар

Тепӗр кунне Агафья Матвеевна Обломовӑн ӑна нимӗнле укҫа та тӳлемелле марри ҫинчен Штольца свидетельство пачӗ. Ҫак свидетельствӑпа Штольц кӗтмен ҫӗртен хӗрарӑмӑн пиччӗшӗ патне кайрӗ.

Иван Матвеевичшӑн ку чӑн-чӑн аҫа ҫапнӑ пекех пулчӗ. Вӑл документ кӑларчӗ те сылтӑм аллинчи чӗтрекен вӑта пӳрнипе хут ҫине тӗллесе кӑтартрӗ: унта Обломов алӑ пуснӑ, алӑ пуснине маклер ӗнентерсе ҫирӗплетнӗ.

— Саккун-с, — терӗ Иван Матвеевич. — Маншӑн пулсан ик айкки те тӑвайкки; эпӗ йӑмӑка хӳтӗлетӗп ҫеҫ, Илья Ильич мӗнле укҫа илнине пӗлместӗп.

— Сирӗн ӗҫ кунпа пӗтмест-ха, — юнарӗ ӑна Штольц тухса кайнӑ чух.

— Саккунлӑ ӗҫ, манӑн ӗҫӗм те ҫук! — тӳрре тухма тӑрӑшрӗ Иван Матвеевич, аллисене ҫанӑ ӑшне пытарса.

Тепӗр кунне вӑл ӗҫе кайнӑччӗ кӑна, генералӑн курьерӗ ҫитсе кӗчӗ те ӑна генерал хӑй патне чӗннине пӗлтерчӗ.

— Генерал патне! — терӗҫ тӗлӗннипе ӗҫрисем пурте. — Мӗншӗн? Мӗн пулнӑ? Мӗнле те пулин дело ыйтмасть-ши? Хӑшне-ши? Хӑвӑртрах, хӑвӑртрах! Деласене ҫӗлесе йӗркелес, опись тӑвас! Мӗн пулнӑ?

Каҫхине Иван Матвеевич «заведение» калама ҫук шикленсе пырса кӗчӗ. Тарантьев ӑна кунта паҫӑртанпах кӗтсе ларчӗ.

— Мӗн пулчӗ, кум? — ыйтрӗ вал чӑтаймасӑр.

— Мӗн! — сасӑ улӑштармасӑр каларӗ Иван Матвеевич. — Эсӗ мӗн пулнӑ пулӗ тетӗн?

— Ятларӗҫ-им?

— Ятларӗҫ! — йӗкӗлтесе каларӗ ӑна Иван Матвеевич. — Пӗреххутчен хӗнеччӗр-мӗн! Эсӗ те ҫав! — ӳпкелерӗ вӑл. — Ҫав нимӗҫ ҫынни мӗнлескер иккенне каламарӑн!

— Каларӑм-ҫке сана: чеескер тесе!

— Чеи мӗн вӑл! Курнӑ эпир чеисене! Мӗншӗн вӑл пысӑк ҫын иккенне пӗлтермерӗн? Вӑл генерала, иксӗмӗр каланӑ пек, «эсӗ», тет. Пӗлнӗ пулсан, ҫыхланаттӑм-и эпӗ унпа!

— Саккунлӑ ӗҫ вӗт, — хирӗҫлерӗ Тарантьев.

— Саккунлӑ ӗҫ! — каллех йӗкӗлтесе каларӗ ӑна Мухояров. — Кайса калаҫ-ха унта: чӗлхӳ ҫыхланса ларӗ. Эсӗ пӗлетӗн-и, генерал манран мӗн ыйтрӗ?

— Мӗн? — пӗлесшӗн ҫунса ыйтрӗ Тарантьев.

— «Эсир темӗнле путсӗр ҫынпа Обломова ӗҫтерсе ӳсӗртнӗ те ӳсӗрскерне хӑвӑр йӑмӑкӑр ячӗпе ҫырнӑ расписка ҫине ирӗксӗрлесе алӑ пустарнӑ — тӗрӗс-и ку?» терӗ.

— «Путсӗр» тесех каларӗ-и ? — ыйтрӗ Тарантьев.

— Ҫаплах каларӗ ҫав…

— Кам-ха вара вӑл, путсӗрри? — ыйтрӗ каллех Тарантьев. Кумӗ ун ҫине пӑхса илчӗ.

— Пӗлместӗн пулать? — вӗчӗхсе ыйтрӗ вӑл. — Эсӗ мар-и-мӗн?

— Мана мӗнле кӗртсе янӑ-ха?

— Нимӗҫпе хӑвӑн землякна тав ту. Нимӗҫӗ йӑлтах шӑршласа, ыйтса пӗлнӗ…

— Сӑнӑн, кум, тепӗр ҫын ҫине кӑтартас-мӗн, ман пирки: вӑл пулман, тесе калас-мӗн!

— Авӑ мӗнле! Эсӗ мӗнле ҫветтуй вара? — терӗ кум.

— Генерал: «эсир унта темӗнле путсӗрпе ҫыпӑҫнӑ, тет, чӑнах-и ку?» тесе ыйтсан, эсӗ мӗн каларӑн? Ҫавӑн чух ӑна тыттармаллаччӗ.

— Тыттармаллаччӗ? Кайса тыттар-ха! Куҫӗсем темӗнле симӗс. Пикентӗм, пикентӗм: «Тӗрӗс мар, элек, ваше превосходительство, нимӗнле Обломова та пӗлместӗп, кӑна йӑлтах Тарантьев турӗ», тесе калас теттӗм, анчах нимпе те чӗлхе ҫаврӑнмарӗ, унӑн ури умне чӗркуҫлентӗм кӑна.

— Мӗн вӗсем, ӗҫ пуҫласа ярасшӑн-им? — салхуллӑн ыйтрӗ Тарантьев. — Манӑн ӗҫ те ҫук; санӑн акӑ, кум…

— Ӗҫ те ҫук! Эсӗ пӑрӑнса каясшӑн-и ? Ҫук, кум, айӑпласах пулсан, сана чи малтан айӑпламалла: кам Обломова ӗҫтересшӗн тӑрӑшрӗ? Кам намӑслантарчӗ, юнарӗ?..

— Эсӗ вӗрентрӗн вӗт, — терӗ Тарантьев.

— Эсӗ пӗчӗк ача-им? Эпӗ ним те курман та, илтмен те.

— Ку вара, кум, намӑссӑрла!.. Ман урлӑ мӗн чухле лекрӗ сана, хам мӗн пурӗ те виҫҫӗр тенкӗ ҫеҫ илтӗм.

— Мӗнле капла, пурне те хам ҫине йышӑнмалла-им! Авӑ мӗнле чее! Ҫук, эпӗ нимӗн те пӗлместӗп, — терӗ Иван Матвеевич: — мана йӑмӑк хӑй вӑл ӗҫе пултарайман пирки хушрӗ ҫеҫ, маклера ҫыру ҫине пичет пустар-ха, терӗ, — ҫакӑ ҫеҫ. Затертӑйпа эсӗ свидетельсем пулнӑ, сирӗнех ответ тытас пулать те ӗнтӗ.

— Санӑн йӑмӑкна лайӑхрах хытармаллаччӗ: мӗнле вӑл пиччӗшне хирӗҫ кайма пултарать-ха? — терӗ Тарантьев.

— Йӑмӑк вӑл — ухмах: мӗн тумалла-ха унпа?

— Халӗ мӗнле вӑл?

— Мӗн мӗнле? Макӑрать, хӑй пӗрмай: «Илья Ильичӑн мана тӳлемелли ҫук, эпӗ те ӑна нимӗнле укҫа та паман», тет.

— Апла пулин те, санӑн йӑмӑку ячӗпе ҫырнӑ расписка пур, — терӗ Тарантьев: — эсӗ хӑвӑнне ҫухатмастӑн…

Мухояров кӗсйинчен йӑмӑкӗ ячӗпе ҫырнӑ распискӑна туртса кӑларчӗ те ҫӗтсе тӑкрӗ, вара Тарантьева пачӗ.

— Ме, акӑ, сана парнелетӗп, кирлӗ мар-и? — хушса хучӗ вӑл. — Мӗн илен унран? Ҫуртпа пахча-им? Уншӑн пӗр пин те памаҫҫӗ: вӑл пӗтӗмпех ишӗлсе анать. Мӗн эпӗ, темӗнле турӑран хӑраманскер-им? Ӑна ача-пӑчасемпе тӗнче тӑрӑх ыйткалама ямалла-и?

— Следстви пуҫланать эппин? — хӑюсӑррӑн ыйтрӗ Тарантьев. — Следствире, вӑт, кум, мӗнле те пулин ҫӑмӑллӑн хӑтӑласчӗ: эсӗ ӗнтӗ, тӑванӑм, пулӑш!

— Мӗнле следстви? Нимӗнле следстви те пулмасть! Генерал мана хуларан кӑларса ярас терӗ, анчах нимӗҫӗ килӗшмерӗ, Обломова намӑса кӗртес мар терӗ.

— Мӗн эсӗ, кум! Чунӑм лӑштах кайрӗ! Ӗҫӗпӗр! — терӗ Тарантьев.

— Ӗҫӗпӗр? Мӗнле тупӑшран? Сан тупӑшран-и?

— Санӑн тата? Паян та ҫичӗ целковӑй пуҫтарса илтӗн пулӗ-ха?

— Мӗ-ӗн! Тупӑш илесси иртсе кайрӗ пуль; генерал мӗн каланине эпӗ каласа пӗтермерӗм-ха.

— Мӗн? — сасартӑк каллех хӑраса ыйтрӗ Тарантьев.

— Отставкӑна тухма хушрӗ.

— Мӗн эсӗ, кум! — куҫне чарса пӑрахса каларӗ Тарантьев. — Ну, — терӗ вӑл тарӑхса: — халӗ ӗнтӗ земляка мӗнпур усал сӑмахсем каласа ятлатӑп!

— Санӑн вӑрҫассипех!

— Ҫук, эсӗ тем тесен те, ятлатӑпах! — терӗ Тарантьев. — Тепӗр тесен, чӑнах та, ятлама тӑхтатӑп; акӑ мӗн шухӑшласа кӑлартӑм, итле-ха, кум!

— Мӗн тата? — терӗ Иван Матвеевич шухӑшласа.

— Пӗр лайӑх ӗҫ тума пулать унта. Эсӗ хваттертен тухса кайни ҫеҫ шел…

— Мӗн тата?

— Мӗн! — терӗ вӑл, Иван Матвеевич ҫине пӑхса. — Обломовпа йӑмӑкна, вӗсем мӗнле кукӑльсем пӗҫернине сыхлас та… свидетельсем тупас! Вара нимӗҫ те нимӗн те тӑваймӗ. Эсӗ вара — ирӗк хусах: следстви пуҫлатӑн — саккунлӑ ӗҫ! Нимӗҫ те хӑраса ӳкӗ, мирлешме пикенӗ.

— Мӗнех вара, чӑнах та, ҫавӑн пек тума пулать! — терӗ Мухояров, шухӑша путса. — Эсӗ шухӑшласа кӑларма ухмах мар, анчах ӗҫ тума пултараймастӑн, Затертый та ҫавах. Эпӗ тупса кӑларатӑп, тӑхта-ха! — терӗ вӑл хавасланса. — Эпӗ кӑтартӑп вӗсене! Хамӑн кухаркӑна йӑмӑк патне кухньӑна яратӑп: вӑл Анисьйӑпа туслашать те йӑлтах ыйтса пӗлет, кайран вара… Ӗҫер, кум!

— Ӗҫер! — терӗ Тарантьев та. — Кайран вара эпӗ янташа ятлӑп.

Штольц Обломова илсе каясшӑнччӗ, анчах лешӗ хӑйне пӗр уйӑхлӑха ҫеҫ хӑварма пикенсех ыйтрӗ, вара Штольц ана хӗрхенсе хӑварчӗ. Пӗр уйӑх хушшинче пӗтӗм парӑмсене татмалла, хваттертен тухмалла, Петербурга тек таврӑнмалла ан пултӑр тесе, пӗтӗм ӗҫсене туса пӗтермелле, унтан ялти ҫурт валли япаласем туянмалла, хӑйне валли Агафья Матвеевна евӗр лайӑх экономка тупмалла, тесе ӑнлантарчӗ Штольца Обломов; вӑл Агафья Матвеевнӑна, ҫуртсене сутса, яла кӑшт тивӗҫлӗ хуҫалӑха куҫма та сӗнесшӗн пулчӗ.

— Кил хуҫи арӑмӗ пирки, — пӳлчӗ ӑна Штольц: — Илья, эсӗ унпа мӗнле пурӑннине ыйтса пӗлес тенӗччӗ эпӗ…

Обломов сасартӑк хӗрелсе кайрӗ.

— Эсӗ мӗн каласшӑн? — васкаса ыйтрӗ вӑл.

— Эсӗ питӗ аван пӗлетӗн, — астутарчӗ Штольц: — унсӑр нимшӗн хӗрелмелли те ҫукчӗ. Итле-ха, Илья, асӑрхаттарни мӗнле те пулин пулӑшать пулсан, эпӗ вара хамӑр туслӑх ячӗпе ыйтатӑп, асӑрхан…

— Мӗнрен? Калӑр! — хӳтӗленчӗ вӑтаннӑ Обломов.

— Эсӗ ун ҫинчен питӗ хӗрсе кайсах калаҫрӑн, эпӗ, чӑнах та, эсӗ ӑна…

— Юрататӑп тесе каласшӑн-и? Итле-ха! — пӳлчӗ Обломов, кулас килмесӗр кулса.

— Кунта нимле чун туртӑмӗ те ҫук пулсан, вара пушшех япӑхрах.

— Андрей! Эсӗ мана чун-чӗресӗр этем вырӑнне хуратӑн-им?

— Мӗншӗн хӗрелтӗн-ха?

— Эсӗ ҫавӑн пек шухӑшлама пултарнӑшӑн.

Штольц иккӗленерех пуҫне пӑркаларӗ.

— Асту, Илья, шӑтӑка кӗрсе ан ӳк. Ахаль хӗрарӑм; тирпейсӗр йӑла-пӑла, ӑссӑрлӑх, тӳрккеслӗх — тьфу!

Обломов шарламарӗ.

— Ну, сывпул, — терӗ Штольц. — Ольгӑна вара эпӗ: ҫулла хамӑр патра мар пулсан, Обломовкӑра та пулин сана куратпӑр, тесе калатӑп. Асту, вӑл уйрӑлмастех!

— Кала, кала, — терӗ Обломов ӗнентерсех. Вӑл килӗшет пулсан, эпӗ сирӗн патра хӗл каҫатӑп, тесе каларӗ те.

— Вӑт савӑнтарнӑ пулӑттӑн!

Штольц ҫав кунах тухса кайрӗ, каҫхине Обломов, патне Тарантьев килчӗ. Вӑл Обломова кумшӑн хытӑ ятламасӑр тӳсеймерӗ. Вӑл ҫакна шута илмерӗ: Обломов Ильинскисен килӗнче ҫак тискер йӑлана маннӑ, тӳрккеслӗхпе сӗмсӗрлӗхрен йӗрӗнекен пулнӑ. Ку тахҫанах палӑрнӑ пулӗччӗ, Обломов дачӑра пурӑннӑ чух вӑл кӑшт палӑркалатчӗ те; анчах Тарантьев унтанпа сайра хутра тата ҫынсем пур чухне ҫеҫ килкелерӗ, ҫавӑнпа иккӗшин хушшинче хирӗҫӳ пулмарӗ.

— Сывӑ-и, земляк! — тарӑхса, алӑ памасӑр каларӗ Тарантьев.

— Сывах-ха! — сиввӗн тавӑрчӗ Обломов, кантӑк витӗр пӑхса.

— Мӗн, хӑвӑн ырӑ тӑванна ӑсатса ятӑн-им?

— Ӑсатрӑм. Мӗнех вара?

— Лайӑх ҫын! — тӑрӑхласа каларӗ Тарантьев.

— Сана мӗн, килӗшмест-им?

— Эпӗ ӑна ҫакса вӗлернӗ пулӑттӑм, — кураймасӑр хӑрӑлтатрӗ Тарантьев.

— Авӑ мӗнле!

— Сана та ҫав ҫирӗкренех ҫакӑттӑм!

— Мӗншӗн апла?

— Ӗҫе тӗрес ту: тӳлемелли пур пулсан, тӳле, ан пӑркалан. Мӗн туса хутӑн-ха эсӗ халь?

— Итле, Михей Андреич, хӑтар мана хӑвӑн юмахунтан: эпӗ сана хам ӳркеннипе, хам пӑшӑрханманнипе нумай итлерӗм: эсӗ кӑшт та пулин намӑса пӗлетӗн пуль, тесеттӗм эпӗ, анчах санӑн намӑс-симӗс ҫук. Эсӗ ҫав сӗтӗрӗнчӗкпе улталасшӑн пултӑн мана: эпӗ сирӗнтен хӑшӗ япӑхраххине пӗлместӗп, анчах эсир иксӗр те маншӑн йӗрӗнчӗк. Ҫакӑн пек киревсӗр ӗҫрен тусӑм хӑтарчӗ мана…

— Лайӑх тус! — терӗ Тарантьев. — Эпӗ вӑл санӑн ҫураҫнӑ хӗрӳ пирки те кӑшт сӑмах тӗртсе илнине илтрӗм; ырӑ тӑвакан, мӗн каласси пур! Ну, тӑванӑм, ухмах эсӗ, земляк…

— Тархасшӑн ачаш сӑмахсем калама пӑрах! — чарчӗ ӑна Обломов.

— Ҫук, пӑрахмастӑп! Эсӗ мана пӗлесшӗн пулмарӑн, пархатарсӑр! Эпӗ сана кунта вырнаҫтартӑм, чаплӑ хӗрарӑм тупса патӑм. Канӑҫ, тӗрлӗрен киленӗҫ тупса патӑм, пур енӗпе те ырӑ турӑм, эсӗ ман енне ҫаврӑнса та пӑхасшӑн мар. Тупнӑ ырӑ тӑвакан: нимӗҫе! Именине арендӑна илчӗ; тӑхта акӑ: вӑл сана кӑтартӗ-ха, акцисем парса тултарӗ. Тӗнче тӑрӑх ярсан, асӑнӑн ман сӑмаха! Ухмах, тетӗп сана, ухмах кӑна та мар, выльӑх, пархатарсӑр!

— Тарантьев! — хаяррӑн кӑшкӑрчӗ Обломов.

— Мӗн кӑшкӑратӑн? Эпӗ хам пӗтӗм тӗнче илтмелле кӑшкӑратӑп, эсӗ — ухмах, выльӑх, тетӗп! — кӑшкӑрчӗ Тарантьев. — Иван Матвеевичпа эпир саншӑн тӑрӑшрӑмӑр, упрарӑмӑр, тарҫӑсем пек ӗҫлерӗмӗр, чӗрне вӗҫҫӗн утса ҫӳрерӗмӗр, сан куҫӑнтан пӑхрӑмӑр, эсӗ начальствӑна ун ҫинчен каласа пӗтернӗ: халӗ вӑл ӗҫсӗр, ҫӑкӑр татӑкӗсӗр юлчӗ! Ку япӑх, ирсӗр! Халӗ санӑн ӑна хӑвӑн ҫур пурнӑҫна парас пулать; ун ячӗпе вексель ҫырса пар: эсӗ халь ӳсӗр мар, тӑнлӑ, пар, тетӗп сана, унсӑр эпе каймастӑп…

— Мӗн эсир, Михей Андреич, ҫав териех кӑшкӑратӑр? — терӗҫ кил хуҫи арӑмӗпе Анисья, алӑк хушӑкӗ витӗр пӑхса — Иртсе каякансем иккӗн чарӑнчӗҫ те кӑшкӑрашнине итлеҫҫӗ…

— Кӑшкӑратӑп, — ҫухӑрчӗ Тарантьев: — намӑс пултӑр пӗреххут ҫак ухмаха! Улталаса хӑвартӑр пӗреххут ӑна ҫав ултавҫӑ нимӗҫ, телее, вӑл халь санӑн юратнӑ еркӗн хӗрӳпе тӗл пулчӗ…

Пӳлӗмре хыттӑн ҫупса яни илтӗнчӗ. Обломов питрен ҫупса ярсан, Тарантьев ҫав самантрах чарӑнчӗ, пукан ҫине ларчӗ, тӗлӗннипе ухмахла куҫӗсене йӗри-тавралла ҫавӑркаларӗ.

— Мӗн ку? Мӗн ку — э? Мӗн ку? — терӗ вӑл сывлаймасӑр, шурса кайнӑскер, питне тытса. — Намӑслантартӑн-и? Куншӑн эсӗ ответ тытан! Халех генерал-губернатор патне ҫырса яратӑп: эсир куртӑр-и?

— Эпир нимӗн те курман! — терӗҫ икӗ хӗрарӑм пӗр сасӑпа.

— Авӑ мӗнле! Кунта вӑрттӑн кавар, кунта вӑрӑ-хурахсен йӑви! Ултавҫӑсен ушкӑнӗ иккен! Ҫаратаҫҫӗ, вӗлереҫҫӗ…

— Тухса сирпӗн, ирсӗрскер! — кӑшкӑрса ячӗ Обломов; вӑл шурса кайнӑ, тарӑхнипе чӗтреве ернӗ. — Ҫак самантрах сирпӗн, санӑн уру та ан пултӑр кунта, е йытта вӗлернӗ пек вӗлеретӗп эпӗ сана!

Вӑл куҫӗсемпе пӗр-пӗр патак шырарӗ.

— Тур ҫырлах! Пӗтерет! Пулӑшӑр! — кӑшкӑрчӗ Тарантьев.

— Захар! Тухса ывӑт ҫак путсӗре, килсе курӑнма ан хӑйтӑр вӑл кунта! — кӑшкӑрса ячӗ Обломов.

— Акӑ сире турӑ, акӑ сире алӑк! — терӗ Захар, турӑш тата алӑк ҫине кӑтартса.

— Эпӗ сан пата мар, эпӗ кума патне килнӗ, — ҫухӑрчӗ Тарантьев.

— Тур ҫырлах! Эсир мана кирлӗ мар, Михей Андреич, — терӗ Агафья Матвеевна: — эсир ман пата мар, пичче патне килнӗ! Эсир маншӑн йӳҫӗ кӑшмантан та йӳҫӗрех. Ӗҫсе яратӑр, ҫисе яратӑр та — кӑшкӑрашма тытӑнатӑр тата.

— Апла эппин, кума! Юрать, акӑ пиччӳ асӑнтарӗ сире! Эсӗ вара мана намӑслантарнӑшӑн ответ тытатӑн! Ӑҫта манӑн шлепке? Мур илесшӗ сире! Ултавҫӑсем, чуниллисем! — кӑшкӑрчӗ вӑл килхушшипе иртнӗ чух. — Мана намӑслантарнӑшӑн ответ тытатӑн.

Сӑнчӑрти йытӑ чарӑнмасӑр сиксе вӗрме тытӑнчӗ.

Ҫакӑн хыҫҫӑн Обломовпа Тарантьев урӑх тӗл пулмарӗҫ.

Меню

 

Статистика

...тĕплӗнрех