Чӑваш чӗлхин икчӗлхеллӗ ҫӳпҫи

Текст: Ҫиччӗмӗш сыпӑк

Пай: Икӗ капитан –> Ҫиччӗмӗш пай. Пилӗк ҫул

Автор: Валентин Урташ, Илпек Микулайӗ

Ҫӑлкуҫ: Вениамин Каверин. Икӗ капитан. Валентин Урташпа Николай Илпек куҫарнӑ. Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1951

Хушнӑ: 2019.09.19 00:50

Пуплевӗш: 136; Сӑмах: 1045

Текст тӗсӗ: Прозӑллӑ хайлав

Вырӑсла Тема: Ҫар

«Екатерина Ивановна Татариновӑна–Григорьевӑна»

Госпитальте эпӗ час-часах каҫ выртма юлкаларӑм, уйтан ик-виҫ кунлӑха та, пыра-киле Розалия Наумовна чӗнсен кӑна киле таврӑнакан пултӑм.

— Темӗн мана сирӗнсӗр кичем пула пуҫларӗ-ха, Катя, — терӗ вӑл.

«Кичем» тени вӑл каллех Бертӑпа мӗн тӑвасса пӗлместӗп тенине пӗлтерчӗ ӗнтӗ; Берта ытла хӑракан пулса кайрӗ, чӗмсӗрленчӗ, текех черетсене те ҫӳреми пулчӗ, яра куна кунӗпех диван ҫинче выртса ирттерет, ҫинчен тата ҫими те пулчӗ.

Ытла имшерленчӗ вӑл. Эпӗ Розалия Наумовнӑна халех Бертӑна Ленинградран илсе кайма канаш патӑм. Анчах Розалия Наумовна ӑна пӗр-пӗччен яма хӑрарӗ, хӑй кунтан тухса каясси ҫинчен илтесшӗн те пулмарӗ.

…Шӑпахчӗ хваттерте, пушахчӗ; хупнӑ кантӑк хушшинчен хӗсӗнсе кӗрекен ҫутӑ ярӑмӗсем сӗтел-пукансем ҫине, урайне ӳкеҫҫӗ. Эпӗ Берта патнерех ларса шухӑша кайрӑм. Пӳлӗмре ҫитӗсемпе витнӗ сӗтел-пукансем тӑраҫҫӗ, каҫхи кофта тӑхӑннӑ типшӗм карчӑк хутран салфеткӑсем туса ача пек йӑпанса ларать — юлашки вӑхӑтра вӑл ҫак ӗҫе юратсах пӑрахнӑ-мӗн.

— Капла ӑсран каясси те инҫех пулмӗ…

Ҫак сӑмахсене илтӗнмеллех каларӑм пулас эпӗ, мӗншӗн тесен Берта самантлӑха хӑй салфеткисене пӑрахрӗ те ман ҫинелле алчӑранӑ куҫпа пӑхса илчӗ.

— Сире кӗтеҫҫӗ унта, Катя, — терӗ вӑл шӑппӑн.

— Кам кӗтет?

— Пӗлместӗп.

Эпӗ хамӑн пӳлӗме чупрӑм. Ман пӳлӗмре пӗр палламан ватӑ ҫын, аллисене хырӑмӗ ҫине хӗреслетсе хурса, ҫывра парать.

— Вӑл мана пӗлетӗп терӗ-и вара? — ыйтрӑм эпӗ, хам пӳлӗмрен чӗрне вӗҫҫӗн тухса Берта патне каялла таврӑнсан.

— Роза калаҫрӗ унпа. Мӗн вара?

— Темӗн мар, вӑл ҫынна эпӗ чи малтанхи хут куратӑп, ҫавӑ ҫеҫ.

— Мӗн терӗр эсир? — сехӗрленсе ӳкрӗ Берта. — Палланӑ ҫын терӗ-ҫке вӑл!

Эпӗ ӑна лӑплантартӑм. Анчах хам палланӑ ҫынсенчен ҫавӑн лек сухаллӑ та ҫӳлӗ ҫын халиччен нихҫан та пулман. Сӑмси ҫийӗнче унӑн пенсне ҫакнӑ йӗр пур. Кулса ярассӑм килчӗ. Пыр та калаҫ! Ҫав ҫын моряк иккен — кителӗпе противогазне пукан ҫине ҫакса хунӑ.

Акӑ вӑл вӑранчӗ. Темӗнччен анасласа илнӗ хыҫҫӑн вӑл тӑрса ларчӗ те, ҫывӑхран ҫеҫ куракан ытти ҫынсем пек, хӑй кӗсйисене ухтарчӗ — пенснине шыраре пулмалла ӗнтӗ. Эпӗ ӳсӗрсе илтӗм те, вӑл сиксе тӑчӗ.

— Катерина Ивановна-и?

— Ҫавӑ.

— Эппин Катя, тейӗпӗр, — ыр кӑмӑллӑн каларӗ вӑл. — Эпӗ акӑ ҫитрӗм те выртса ҫывӑртӑм, ӑсран кӑна кайӑн ҫав.

Куҫӑма чарсах пӑрахрӑм эпӗ ун ҫине.

— Сире кансӗртерех ҫав мана пӗлме. Анчах сирӗн Саньӑрпа эпӗ паллашни ӗнтӗ…

Асӗнче шутласа илчӗ вӑл.

— Ҫирӗм пилӗк ҫул. Пӳлӗхҫӗм! Ҫирӗм пилӗк ҫул! Унтан ытла та мар, кая та мар.

— Иван Иваныч-и?

— Шӑпах ҫавӑ.

Ку Иван Иваныч доктор иккен. Ун ҫинчен эпӗ Саньӑран пин хут та илтнӗ. Вӑл Саньӑна калаҫма вӗрентнӗ, пирвайхи кулӑшла сӑмахӗсене те асрах тытса тӑраттӑмччӗ-ха: «Абрам, кура, ещӗк». Вӑл Саньӑпа пӗрле Ванокана вӗҫнӗ, унӑн тӗлӗнмелле хастарлӑхӗ пулман пулсан, Саньӑна виҫӗ кун хушшинче вӑйлӑ ҫил-тӑманра, пулӑшу пуласса пӗр шанчӑк ҫук чухне, питӗ начар пулнӑ пулӗччӗ! Саня ун ҫинчен савӑнса, хӗпӗртесе каласа панинче те темле ачалла халлаплӑх пурри туйӑнатчӗ. Вӑл чӑнах та Айболит доктор пекех, пӗркеленнӗ пичӗ хӗрлӗ, сӑмси пысӑк, ун ҫинче вара пенсни питӗ вӗҫкӗн утланса ларать, пысӑк аллисене кулӑшла сулкалать, калаҫнӑ чух санӑн пит-куҫу ҫине пӗр-пӗр япала пӑрахнӑ пек тӑвать.

— Ку кам пулчӗ-ха, тесе пуҫа вататӑп! Доктор, ӑҫтан килтӗр-ха вара эсир? Эсир таҫта инҫетреччӗ-ҫке?

— Ҫук, инҫетре мар. Утмӑл тӑххӑрмӗш паралелльре.

— Эсир моряк-и?

— Эп моряк, хама кура илемлӗ, — терӗ доктор, юрӑри сӑмахсемпе. — Пӗтӗмпех каласа парӑп-ха. Пӗрер стакан чей кирлӗччӗ.

Темшӗн вӑл мана, сухалӗпе сӗртӗнсе, чуптуса илчӗ; унтан эпӗ чей лартма чупрӑм. Вара килтем те, Саня халь те эсир тахҫан Энск патӗнчи инҫетри ялта юр хӳсе кайнӑ пӗчӗк пӳрте манса хӑварнӑ стетоскопӑра хӑйпе пӗрле илсе ҫӳрет, терӗм.

Вӑл кулса ячӗ. Кӑшт тӑрсан эпир хайхи шӑкӑлтатсах калаҫса лартӑмӑр, калӑн пӗрне-пӗри ӗнтӗ пин ҫул хушши пӗлсе тӑратпӑр тесе. Ҫаплах пулнӑ та вӑл — пинӗ пинӗпех мар та, анчах тахҫанах, ун ҫинчен Саньӑран чи малтанхи хут илтнӗренпех пӗрне-пӗри эпир пӗлнӗ.

Доктор вӑрҫӑ пуҫланнӑранпа ҫеҫ флотра иккен. Ненецсен национальнӑй округӗ ӑна ярасшӑн мар пулнӑ, пӗр темле Ледков ӑна юлмашкӑн ӳкӗтле-ӳкӗтле каҫ та ирттернӗ, анчах вӑл пурпӗрех кайнӑ. Володя ятлӑ ывӑлӗ ун ҫарта Ленинград фронтӗнче пулнӑ, доктор вара вӑрҫмалла чух шуйттан кӗрекине ларас мар тенӗ. Ӑна Полярнӑй хулана, шыв айӗнче ҫӳрекен флотӑн базине ӗҫлеме янӑ пулнӑ. Полярнӑй хули Заполярье хули мар. Вӑл Кольск заливӗнчи ҫар хули, Заполярьерен икӗ пин километрта тӑрать. Полярнӑйри тинӗс летчикӗсем ӑна Саня ӑҫта иккенне каланӑ. Саня инҫетре вӗҫекен авиацире, вӑл Кенигсберга вӗҫнӗ, инҫете вӗҫекен авиацин пӗр полкӗ, сас-хура ҫӳренӗ тӑрӑх, часах ҫурҫӗре те вӗҫсе пымалла имӗш.

— Епле Кенигсберга? Эпӗ нимӗн те пӗлместӗп-ске.

— Кур-ха ӑна! — ҫиленчӗ доктор. — Эсӗ те пӗлмесен, чунӑм, камӑн пӗлмелле тата?

— Ӑҫтан пӗлем? Саня ун ҫинчен ҫырса ямасть вӗт.

— Ан тив, ҫаплах пултӑр, — килӗшрӗ доктор. — Пурпӗрех пӗлме кирлӗ, пурпӗрех.

Чей илсе килтӗм те, пӗр стаканне вӑл ҫийӗнчех ӗҫсе ячӗ: «Начар мар», — терӗ.

— Халӗ йывӑр-ха фронтра, — терӗ вӑл. — Володьӑна куртӑм та, вӑл та йывӑр, тет. Ленинград патӗнчи чи йывӑрри. Чимӗр-ха, эпӗ сирӗн валли ҫыру илсе килтӗм-иҫ!

— Камран?

— Тахҫанхи тусӑмран, — пӗлсе илмелле мар каларӗ те вӑл сӑмси айӗнчех ҫакӑнса тӑракан противогазне шырама пуҫларӗ; ахӑрнех ҫырӑвӗ противогаз ӑшӗнче пулнӑ пуль. — Володьӑпа пӗр чаҫра службӑра тӑрать вӑл. Ҫавах каларӗ те мана эсир Ленинградра тесе. Кунта килме тухнӑ чух сире ҫыру пама сӗнчӗ.

«Екатерина Ивановна Татариновӑна–Григорьевӑна» тесе ҫырнӑ конверчӗ ҫине — адресӗ те кашни сӑмахӗ таран тӗрӗс. Иккӗмӗш адресӗ — госпиталь ячӗпе, кӑна ӗнтӗ енчен доктор мана килте тӗл пулаймасан тупма ҫырнӑ. Ҫырасса вӑл ҫивӗччӗн те ӑнланмалла ҫырнӑ, кам ҫырнине пӗлместӗп. Ромашов ҫырать иккен.

— Мӗнле пек? — хӗпӗртесе ыйтрӗ доктор. — Пӗлтӗн-и?

— Пӗлтӗм. — Эп ҫырӑва сӗтел ҫине пӑрахрӑм. — Эсир паллатӑр-и ӑна?

— Володя патӗнче паллашрӑмӑр. Питӗ лайӑх ҫын.

Хуҫалӑх пуҫлӑхӗ вӑл унта, Володя калать вара, унсӑр вӑл, алӑсӑр пекех, тет. Питӗ чипер ҫын. Тухса кайрӗ ҫав-ха вӑл.

Эпӗ темӗн мӑкӑртатрӑм.

— Чӑнах, пит чипер ҫын, — терӗ доктор каллех. — Сыпать ӗнтӗ каштах, анчах кам ан сыптӑр халӗ?

— Ӑҫтан пӗлет-ши вӑл эпӗ Ленинградра иккенне?

— Каларӑн та тата! Епле, кунта пулман-и вӑл?

Эпӗ сӑмах чӗнмерӗм.

— Ҫапла ҫав, — пенсне ҫийӗн пӑхса каларӗ доктор. — Эпӗ ӑна сирӗн тусӑр тесе. Сӑмах май каласан, вӑл сирӗн пурнӑҫӑр ҫинчен пӗтӗмпех каласа пачӗ, юлашки ҫулсенче эпӗ сирӗн ҫинчен сахал пӗлеттӗм-ха, вӗсене вӑл тӗплӗрех каларӗ.

— Вӑл хӑрушӑ ҫын, доктор.

— Ак тата!

— Шуйттан илсе кайтӑрах ӑна. Чей кирлӗ-и тата?

Доктор тепӗр стакан ӗҫрӗ, ӑна та пӗр сывламасӑрах, унтан вара шоколадлӑ какао концентрачӗпе мана хӑна тума тытӑнчӗ.

— Темле пулса тухать, — терӗ вӑл тарӑн шухӑшлӑн. — Ҫыруне вуламӑр та-и вара?

— Вуласа тухӑп.

Эпӗ конвертне ҫуртӑм. «Катя, халех Ленинградран тухса кайӑр, — тесе ҫырнӑччӗ шултӑра саспаллисемпе васкавлӑн. — Йӑлӑнсах калатӑп. Пӗр минут та юлма юрамасть. Ҫырнинчен нумайрах пӗлетӗп эпӗ. Ан тив, ман юрату сыхлатӑр сире, хаклӑ Катя! Куратӑр-и, мӗнле сӑмахсемпе ҫыратӑп. Эсир Ленинградра юлассинчен хӑранипе чӗрем ҫурӑлать, ҫавӑнпа ҫырмастӑп-и эпӗ ҫак сӑмахсене? Тихвина ҫити машинӑпа кайма пулать. Поездсем ҫӳресен тата лайӑхрах пулӗччӗ. Пӗлместӗп ӗнтӗ, пӳлӗхҫӗм! Курайӑп-ши сире татах та, хаклӑ ҫыннӑм, телейӗм, пурнӑҫӑм…»

Меню

 

Статистика

...тĕплӗнрех