Чӑваш чӗлхин икчӗлхеллӗ ҫӳпҫи

Текст: Тупӑкҫӑ

Автор: Ҫт. Ухантей

Ҫӑлкуҫ: Александр Пушкин. Иван Петрович Белкин ҫырса хӑварнӑ повеҫсем. Ст. Угандей куҫарнӑ. Шупашкар: Чӑваш государство издательстви, 1936

Хушнӑ: 2019.08.13 19:27

Пуплевӗш: 151; Сӑмах: 2093

Текст тӗсӗ: Прозӑллӑ хайлав

Вырӑсла Тема: Паллӑ мар

Ватӑлакан тӗнче шуралнине,
Тупӑксене курмастпӑр-и куллен?

Державин.

Адриан Прохоров тупӑкҫӑ юлашки ӑпӑр-тапӑр япалисене виле турттаракан урапа ҫине тиенӗ те, ырхан пар лаша Басманнӑйран Никитски урама тӑваттӑмӗш хут уттарнӑ: тупӑкҫӑ Никитскине хӑйӗн мӗн пур ҫурчӗ-йӗрӗпех куҫнӑ. Вӑл лавккине питӗрнӗ, хапхи ҫумне, ҫурта сутатӑп е тара паратӑп тесе, пӗлтерӳ ҫыпӑҫтарнӑ, вара ҫӗнӗ вырӑна ҫуранах утнӑ. Чылайтанпа ӑс-тӑнне сӑхлантарса тӑнӑ, юлашкинчен сахалах мар укҫа парса илнӗ сарӑ ҫурт патне ҫывхарса пынӑ май, ватӑ тупӑкҫӑ хӑйӗн чӗри савӑнманнине туйса илнӗ. Ку ӑна тӗлӗнтернӗ. Ют алӑк урлӑ ура ярса пуссанах, хӑйӗн ҫӗнӗ ҫуртӗнче йӗрке ҫуккине кура, вӑл хӑйӗн кивӗ пӳртне — вун сакӑр ҫул хушши чи ҫирӗп йӗрке тытса пурӑннӑ пӳртне— аса илнӗ те лӑш хуйхӑрса янӑ, хӑйӗн икӗ хӗрне тата хӗр тарҫине час ӗҫлейменшӗн ятлама пуҫланӑ, вӗсене хӑй пулӑшма тытӑннӑ. Пӳртре часах йӗрке пулса тӑнӑ: турӑшсем, савӑт-сапасем тултарнӑ шкап, сӗтел, диван, кровать хыҫалти пӳлӗмре уйрӑм кӗтессем йышӑннӑ; кухньӑпа гостинӑйра — хуҫа тунӑ япаласем: темиҫе тӗслӗ тата темиҫе виҫеллӗ тупӑксем, траур шлепкисем, мантисем, факелсем ҫакмалли шкапсем вырнаҫнӑ. Хапха тӑррине вывеска хӑпарса ларнӑ, вывески ҫине факела аялалла усса тытса тӑракан патмар Амур сӑнне ӳкернӗ, тата: «Кунта ахаль е сӑрланӑ тупӑксем сутаҫҫӗ, ӑшӗсене сӑраҫҫӗ, вӑхӑтлӑха усӑ курма параҫҫӗ, киввисене юсама илеҫҫӗ» тесе ҫырнӑ пулнӑ. Хӗрсем, хӑйсен ӗҫӗсене пӗтерсен, хӑйсен светлицине кайнӑ, Адриан пӳртре тата пӑртак ҫаврӑнкаласа ҫӳренӗ те чӳрече умне пырса ларнӑ, унтан сӑмавар хатӗрлеме хушнӑ.

Вӗреннӗ ҫын пӗлетех ӗнтӗ — Шекспирпа Вальтер Скотт иккӗшӗ те хӑйсен тупӑкҫисене савӑк тата шӳтлӗ ҫынсем пек кӑтартнӑ, ҫапла чӑн пурӑнӑҫрипе хирӗҫле кӑтартса, вӗсем пирӗн шухӑша ҫӗклентерсе ярса, ӗҫе шиклӗрех кӑтартасшӑн пулнӑ. Чӑн япалана хисеп туса, эпӗр вӗсем хыҫҫӑн каяймӑпӑр — пирӗн тупӑкҫӑн кӑмӑлӗ унӑн тӗксӗм ремеслипе пӗрех пулнине пытарса тӑмӑпӑр. Адриан Прохоров яланах салху та шухӑшлӑ ҫӳренӗ. Сайра хутра ҫеҫ вӑл, е хӑйӗн хӗрӗсене чӳрече умӗнче иртен-ҫӳренсем ҫине пӑхса ларнӑшӑн пӑскӑртмалла пулсан, е инкек килнипе (хӑш чухне телейпе те) ун патне вӑл тунӑ япаласене сутӑн илме килнӗ ҫынсенчен ытлашши хак ыйтмалли пулсан ҫеҫ, хӑйӗн чӗмсӗрлӗхне татса сасӑ панӑ.

Ҫапла ӗнтӗ, Адриан чӳрече умӗнче чей ӗҫсе ларнӑ, ҫиччӗмӗш куркине ӗҫнӗ май, хӑй йӑлипе хуйхӑллӑ шухӑшсем айне путнӑ. Вӑл пӗр эрне маларах, отставкӑра пурӑнакан бригадир вилсен, ӑна пытарма кайнӑ чухне, шӑп застава патне ҫитсен, вӗсен ҫине чӗреслетсе ҫумӑр йӑтӑнса анни ҫинчен шухӑшланӑ. Ун чухне мантисем нумайӑшӗ ҫумӑрпа ансӑрланнӑ, шлепкесем те пайтах хӑмпӑлчӑланнӑ. Адриан малашне хӑйӗн чылаях тӑкак кӑлармаллине малтанах курса тӑнӑ, мӗншӗн тесен унӑн тупӑксене илемлетмелли япаласен тахҫантанпа хатӗрлесе хунӑ запасӗ пӗтсех ҫитнӗ. Вӑл — ҫулталӑка яхӑн чирлӗ выртакан хуҫа арӑмӗ — Трюхина вилессе кӗтнӗ, вӑл вилсен, халиччен тухнӑ тӑкаксене тавӑрма шаннӑ. Анчах Трюхина Разгуляйра вилме хатӗрленет, ҫавӑнпа та Прохоров, хӑйне сӑмах панӑ пулин те, хуҫа ачисем ун патне килме ӳркенсе, ҫывӑхри подрядчикпа калаҫса татӑласран хӑранӑ.

Адрианӑн ҫак шухӑшӗсене алӑка такам франмасонла виҫӗ хутчен шаккани сасартӑк татнӑ.

— Кам унта? — тесе ыйтнӑ тупӑкҫӑ. Алӑк уҫӑлнӑ та, пӳрте пӗр ҫын кӗрсе тӑнӑ. Ку ҫын — ӑстаҫӑ нимӗҫ иккенне пӗрре пӑхсах пӗлме пулнӑ. Нимӗҫ савӑклӑ сӑн-сӑпатпа тупӑкҫӑ патне утса пынӑ та, хӑйӗн пӗлмен чӗлхипе, эпӗр халиччен те кулмасӑр итлеме пултарайман чӗлхепе, вырӑсла ҫапла каланӑ:

— Кӳршӗ, каҫарӑр, эпӗ сире чӑрмантарнӑшӑн каҫарӑр… Ман сирӗнпе часрах паллашас килчӗ. Эпӗ атӑҫӑ, манӑн ят Готлиб Шульц. Эпӗ сирӗнпе урам урлӑ, сирӗн чӳречене хирӗҫ, пӗчӗк пӳртре пурӑнатӑп. Ыран хам авланни ҫирӗм ҫул тултарнине уявлатӑп, эпӗ сире тата сирӗн хӗрсене ман пата пӗлӗшле пырса апат ҫиме чӗнетӗп, — тенӗ. Ку йыхрава тупӑкҫӑ кӑмӑлпах йышӑннӑ. Вӑл атӑҫа хӑйпе пӗрле ларса чей ӗҫме чӗннӗ. Готлиб Шульцӑн кӑмӑлӗ уҫӑ пулнӑ пирки, вӗсем часах туслашса калаҫса кайнӑ.

— Мӗнле пырать сирӗн суту? — тесе ыйтнӑ Адриан.

— Э-хе-хе, апла та, капла та. Ӳпкелешме пултараймастӑп. Ман тавар сирӗнни пек мар пулин те, чӗрӗ ҫын атӑсӑр та пурӑнма пултарать, вилни вот тупӑксӑр ниепле те пурӑнаймасть, ҫапах та ӳпкелешме пулта-раймастӑп, — тесе ответленӗ Шульц.

—Тӗрӗс, — тенӗ Адриан, — ҫыннӑн атӑ илмелӗх укҫа ҫук пулсан, ан ӳп-келӗр те, вӑл ҫара уран та ҫӳрет. Ыйткалакан вилсен, вӑл хӑй валли тупӑк укҫасӑрах туянать, — тенӗ. Ҫапла майлӑ вӗсем чылайччен калаҫса ларнӑ. Юлашкинчен атӑҫӑ тӑнӑ та, тупӑкҫӑпа сывпуллашса, ӑна тата тепӗр хут хӑй патне пыма каласа хӑварнӑ.

Тепӗр кун, шӑп вун икӗ сехетре, тупӑкҫӑпа унӑн хӗрӗсем, ҫӗнӗрен илнӗ ҫуртӑн кӗҫен алӑкӗнчен тухса, пускил патне кайнӑ. Адриан Прохоровӑн вырӑс сӑхманне те, Акулинӑпа Дарйӑн европӑлла тумтирӗсене те хальхи романиссен йӑлине пӑхӑнса тӗрлесе кӑтартмӑпӑр. Ҫапах та ҫакна каласа хӑварни ытлашши пулмӗ: икӗ хӗрӗ те сарӑ шлепке тата хӗрлӗ пушмак тӑхӑннӑ пулнӑ. Кусене вӗсем савӑнӑҫлӑ вӑхӑтсенче анчах тӑхӑннӑ.

Атӑҫӑн тӑвӑр хваттерне хӑнасем тулнӑ. Пуринчен ытла кунта ӑстаҫӑ-нимӗҫсем, вӗсен арӑмӗсем тата подмастерисем нумай пулнӑ. Вырӑс чиновникӗсенчен пӗр будочник чухонец Юрко ҫеҫ пулнӑ. Пысӑк чинлӑ пулмасан та, ӑна хуҫа пысӑк хисеп тунӑ. Погорельски почтальонӗ пек, вӑл ҫирӗм пилӗк ҫул хушши хӑй ӗҫне питӗ тӗрӗссӗн туса тӑнӑ. Вун иккӗмӗш ҫулхи пушар, Раҫҫей столицине пӗтерсе, унӑн сарӑ будкине те ҫуласа кайнӑ. Анчах, тӑшмана хӑваласа кӑларнӑ хыҫҫӑнах, ун вырӑнне ҫӗнӗ дори орденлӗ шурӑ колоннӑллӑ сарӑ будка шӑтса тухнӑ, ун патӗнче каллех Юрко секирӑпа тата тӑла броняпа ҫӳреме тытӑннӑ. Никитски хапха патӗнче пурӑнакан нимӗҫсем ӑна пурте тенӗ пекех пӗлнӗ: хӑшӗсем Юрко патӗнче вырсарни кун выртса тунти кун ҫеҫ тухса каяканӗсем те пулнӑ. Адриан унпа, вӑл хӑҫан та пулсан кирлӗ ҫын пулӗ тесе, часах паллашнӑ, вӗсем вара, пӗр килти хӑнасем пулса, сӗтел хушшине пӗрле кӗрсе ларнӑ. Господин Шульц, госпожа Шульц тата вӗсен вун ҫичӗ ҫулхи хӗрӗ Лотхен хӑнисемпе пӗрле ӗҫсе-ҫинӗ, ҫынсене хӑна тунӑ тата кухаркӑна пулӑшнӑ. Сӑра ҫӑл пек юхнӑ. Юрко тӑватӑ ҫыншӑн тенӗ пек ҫинӗ; Адриан унтан юлса пыман; унӑн хӗрӗсем вӑтаннӑ пек пулнӑ; нимӗҫле калаҫу хӗрнӗҫем хӗрсе пынӑ. Сасартӑк хуҫа хӑйӗн хӑнисене шӑп пулма ыйтнӑ та, сӑмалаланӑ бутылкӑна уҫнӑ май, вырӑсла хыттӑн:
— Манӑн ырӑ Луиза сывлӑхӗшӗн! — тенӗ.
Ҫурмалла шампань эрехӗ кӑпӑкланса юха пуҫланӑ. Хуҫа хӑйӗн хӗрӗх ҫулхи юлташне питӗнчен ачашшӑн чуптунӑ та, хӑнасем ырӑ Луизӑн сывлӑхӗшӗн шавласа ӗҫнӗ. — Манӑн савнӑ хӑнасен сывлӑхӗшӗн! — тенӗ хуҫа, тепӗр бутылка пуҫласа. Хӑнасем тепрер черкке ӗҫсе хуҫана тав тунӑ. Акӑ вара пуҫланса кайнӑ сывлӑхсемшӗн ӗҫесси: кашнин сывлӑхӗшӗн уйрӑммӑн ӗҫнӗ, Мускав сывлӑхӗшӗн те ӗҫнӗ, тата Германин пӗр вунӑ-вун пилӗк хулисен сывлӑхӗсемшӗн те, кашни цех сывлӑхӗшӗн, кашни уйрӑм маҫтӑрсем тата подмастерисен ячӗпе уйрӑм та, ушкӑн ячӗпе те вӗсен сывлӑхӗсемшӗн ӗҫнӗ. Адриан тӑрӑшсах ӗҫнӗ, питӗ савӑнса ҫитнипе вӑл темӗнле шӳтле тост та каланӑ. Сасартӑк хӑнасенчен пӗри, хулӑн булочник, хӑйӗн черккине ҫӗкленӗ те:
— Кам валли ӗҫлетпӗр, ҫавсен сывлӑхӗсемшӗн, unserer Kundleute! — тесе кӑшкӑрнӑ.
Кӑна та, ыттисене йышӑннӑ пекех, хапӑл туса йышӑннӑ. Хӑнасем пӗрне-пӗри пуҫ тая пуҫланӑ: ҫӗвӗҫӗ атӑҫа, атӑҫӑ ҫӗвӗҫе, булочник вӗсене иккӗшне те, булочнике пурте, т. ыт. те. Юрко пӗр-пӗрне пуҫ тайнӑ хушӑра хӑйӗн кӳрши енне ҫавӑрӑннӑ та: «Мӗн эсӗ, ӗҫ хӑвӑн вилӳсен сывлӑхӗсемшӗн», — тенӗ хыттӑн. Пурте ахӑлтатса кулса янӑ, анчах тупӑкҫӑн кӑмӑлӗ хуҫӑлнӑ, вӑл салху пӑхса илнӗ. Никам та ӑна сисмен, хӑнасем паҫӑрхи пекех ӗҫнӗ, вӗсем сӗтел хушшинчен тухнӑ ҫӗре ӗнтӗ каҫхи кӗлле те чан ҫапа пуҫланӑ.

Хӑнасем каҫа юлса саланнӑ, нумайӑшӗ вӗсенчен лайӑхах хӗрнӗ. Хулӑн булочникпа переплётчик, ваттисем ҫӑкӑр-тӑвар хире-хирӗҫ тенине асра тытса, Юркона хӑйӗн будкине ҫитичченех аллинчен тытса ӑсатса янӑ. Переплётчикӑн пичӗ Хӗрлӗ сафьян хуплашкаллӑ кӗнеке ҫийӗ пекех пулнӑ.

Тупӑкҫӑ, ӳсӗрскер, килне ҫиллес таврӑннӑ.

— Мӗн-ха вӑл чӑнах та, — тесе шухӑшланӑ вӑл сасӑпах, — ман ӗҫ ҫынсеннинчен мӗнрен начар-ха? Е тупӑкҫӑ пуҫ касаканпа пӗр тӑван-и? Мӗнрен кулаҫҫӗ басурмансем, е тупӑкҫӑ ҫветкӑри гаер-и? Пӗрре ҫӗнӗ ҫурта куҫнӑ май хӑнасем пухам та пӗр лайӑх кӑна ӗҫкӗ тӑвам; пулаймӗ сире мана текех мӑшкӑлласси! Хӑнисене те, камшӑн ӗҫлетӗп, ҫавсене ҫеҫ чӗнетӗп: чӑн тӗнпе пурӑннӑ вилесене, — тенӗ.

— Мӗн пулнӑ сана? — ыйтнӑ унтан уринчен аттине хывса тӑракан хӗрарӑм тарҫи. — Мӗн сӳпӗлтетӗн? Турра кӗлту. Мӗн пулать вӑл вилнӗ ҫынсене ҫӗнӗ ҫурта хӑнана чӗнесси! Курман-илтмен япала вӑл! — тенӗ.

— Турӑшӑн та чӗнетӗп, — тенӗ Адриан, — ыранах чӗнетӗп. Атӑр, килӗрех, ырӑ ҫыннӑмсем, пурте ыран каҫ ман пата хӑнана килӗр; турӑ панипе хӑна туса ярӑп тетӗп, — ҫапла каланӑ та тупӑкҫӑ, кровать ҫине кайса выртса, часах харлаттарма тытӑннӑ.

Тул ҫутӑлса та ҫитеймен пулнӑ, Адриана ыйӑхран пырса вӑратнӑ. Трюхина хуҫа арӑмӗ шӑп ҫав каҫ вилнӗ те, унӑн приказчикӗ янӑ ҫын, ун патне юланутпа пырса, ку хыпара пӗлтернӗ. Тупӑкҫӑ ӑна уншӑн вунӑ пус кучченеҫ панӑ, хӑй хӑпӑл-хапӑл тумланнӑ та, извозчик илсе, Разгуляйа кайнӑ. Вилнӗ хуҫа майрин хапхи умне ӗнтӗ полици те пырса ӗлкӗрнӗ, хуҫасем виле ҫине пухӑннӑ ҫӑхансем пек каллӗ-маллӗ уткаласа ҫӳренӗ. Ӑвӑс пек сарӑхса кайнӑ, ҫӗрме пуҫласа ирсӗрленмен вилнӗ ҫын сӗтел ҫинче выртнӑ. Ун таврашӗнче хурӑнташӗсем, кӳршисем тата килтисем чупкаласа ҫӳренӗ. Чӳречисене пурне те ярах уҫса пӑрахнӑ, ҫуртасем ҫутнӑ; пупсем кӗлӗсем вуланӑ. Адриан Трюхина пиччӗшӗн ывӑле патне, килӗшӳллӗ ҫӗленӗ сюртук тӑхӑннӑ ҫамрӑк патне пырса: «Тупӑк та, ҫуртасем те, виле ҫине витмелли те, тата пытарнӑ ҫӗрте кирлӗ ытти япаласем те часах кунта пулаҫҫӗ», — тесе пӗлтернӗ. Аппӑшӗн пурлӑхне хӑй аллине илме тивӗҫ ҫамрӑк каччӑ ӑна тав тунӑ, ҫав вӑхӑтрах хакӗшӗн калаҫса тӑрасси ҫукки ҫинчен, пур ӗҫе те тупӑкҫӑ хӑй тӑвасса шанни ҫинчен пӗлтернӗ. Тупӑкҫӑ, хӑйӗн яланхи йӑлипе, ытлашши илместӗп тесе, тупа тунӑ; приказчикпа иккӗшӗ пӗр-пӗрне куҫ хӗссе илнӗ, вара кирлӗ ӗҫсене хатӗрлесе ҫитерме тухса кайнӑ. Вӑл кун тупӑкҫӑ Разгуляйран Никитски хапха патне, Никитски хапха патӗнчен Разгуляйа темиҫе те хутланӑ: каҫ енне кайсан тин, пур ӗҫсене те туса пӗтернӗ хыҫҫӑн, вӑл извозчикне киле янӑ, хӑй килелле ҫуран утнӑ. Каҫ уйӑх ҫутиллӗ пулнӑ. Тупӑкҫӑ Никитски хапха патне чиперех ҫитнӗ. Вознесени патӗнче ӑна ун пӗлӗшӗ, хайхи пирӗн Юрко, кӑшкӑрса илнӗ, вӑл тупӑкҫа палласа ырӑ каҫ суннӑ. Ҫӗр чылайах иртнӗ. Тупӑкҫӑ ӗнтӗ хӑйӗн ҫурчӗ патне те ҫитсе пынӑ, сасартӑк ӑна ун хапхи патне такам пырса, кӗҫӗн алӑкне уҫса, шалалла кӗрсе кайнӑ пек туйӑннӑ. «Мӗне пӗлтерет-ши ку?» — тесе тӗлӗннӗ Адриан. «Кама кирлӗ пултӑм-ши тата? Вӑрӑ кӗмерӗ-ши ман пата? Ман ухмах хӗрсем патне еркӗнсем ҫӳремеҫҫӗ-ши? Пулӗ те, пӗлме ҫук», — тенӗ. Тупӑкҫӑ ӗнтӗ хӑйне пулӑшма хӑйӗн пӗлӗшне, Юркона та ченесшӗн пулнӑ. Ҫак вӑхӑтрах унӑн кӗҫӗн алӑкӗ патне тата такам ҫывхарса кӗме тӑнӑ, анчах, чупса пыракан хуҫине курнӑ та, чарӑнса виҫкӗтеслӗ шлепкине хывнӑ. Адриана ку курнӑ ҫын пек туйӑнса кайнӑ, анчах васканипе вӑл ун ҫине тӗплӗнех пӑхса илеймен. «Эсӗр ман пата килтӗр пулас, кӗрӗр, атьӑр, кӗрӗрех», — тенӗ вӑл хашкаса. «Ан чӑрман, тӑванӑм; ут малтан, хӑнусене ҫул кӑтарт», — тенӗ лешӗ илтӗни-илтӗнми сасӑпа. Чӑрманса тӑма Адрианӑн вӑхӑчӗ те пулман, кӗҫӗн алӑкӗ уҫах пулнӑ, вӑл пусма тӑрӑх хӑпара пуҫланӑ, лешӗ ун хыҫҫӑн утнӑ. Адриана ун пӳлӗмӗсенче ҫынсем ҫӳренӗ пек илтӗннӗ. «Мӗн хӑямачӗ ку!» — тесе шухӑшланӑ та вӑл, васкаса пӳрте кӗнӗ… Кунта вара унӑн ури вӑйӗсем лаштах пӗтсе ларнӑ. Пӳртре вилнӗ ҫынсем туллиех. Чӳречерен уйӑх ҫути кӗрсе вӗсен сарӑ та кӑвак пичӗсене, путнӑ ҫӑварӗсене, тӗтреллӗ те ҫурри хупӑ куҫӗсене, тӑсӑк сӑмсисене ҫутатса тӑнӑ… Адриан хӑй патне пухӑннӑ вилесем хушшинче хӑй шараҫланса пытарнӑ ҫынсене, тата халь ҫеҫ хӑйпе пӗрле кӗнӗ хӑна — чӗреслетсе ҫумӑр ҫунӑ вӑхӑтра пытарнӑ бригадир иккенне уҫҫӑнах палласа илнӗ. Пурте вӗсем — хӗрарӑмсем те, арҫынсем те — тупӑкҫа ҫавӑрса илнӗ, ӑна пуҫ тайса саламлама тытӑннӑ. Пӗр чухӑн ҫын анчах, нумаях пулмасть укҫасӑр пытарнӑскер, хӑйӗн ҫӗтӗк-ҫатӑк тумтирӗ пирки вӑтанса, ҫывхармасӑр кӗтесре йӑвашшӑн пӑхса тӑнӑ. Ыттисем пурте типтерлӗ тумланнӑ пулнӑ: хӗрарӑмсем чепецсемпе, хӑюсемпе, чинлӑ вилесем мундирсемпе, анчах та сухалӗсене хырман; хуҫасем праҫниксенче тӑхӑнакан сӑхмансемпе. «Куратӑн-и, Прохоров», — тенӗ бригадир Адриана, мӗн пур ырӑ компани ячӗпе, — эсӗ чӗннипе эпӗр пурте тӑрса килтӗмӗр; хал ҫуккисем анчах, ҫӗр-се тусса пӗтнисем, е ӳчӗ ҫӗрсе пӗтсе шӑммисем ҫеҫ юлнисем килеймерӗҫ, анчах кусенчен те пӗри чӑтса тӑма пултараймарӗ — ҫав тери килесшӗн пулчӗ вӑл сан патна», — тенӗ. Ҫак самантрах шӑмми анчах юлнӑ пӗчӗк кӗлетке халӑх хушшинчен хӗсӗнсе тухнӑ та Адриан патне ҫывхарнӑ. Ун пуҫ шӑммийӗ тупӑкҫӑ ҫине пӑхса кӑмӑллӑн кулнӑ. Ҫутӑ-симӗс, тата хӗрлӗ пустав, тата кивӗ пир татӑкӗсем ун ҫинче ӑҫта килчӗ унта, кашта ҫинчи пек, ҫакӑнса тӑнӑ, ура шӑммисем, килери кисип пек, шалпар ботфортсем ӑшӗнче шакӑртатнӑ. «Эсӗ паллаймарӑн пулас мана, Прохоров, — тенӗ шӑмӑ. — Отставкӑра пурӑннӑ гварди сержантне, Петр Петрович Курилкина астӑватӑн-и? Эсӗ ӑна 1799-мӗш ҫулта хӑвӑн чи пирвайхи хыр тупӑкна, юман тесе, сутнӑччӗ, — тенӗ. Ҫак сӑмахсене каланӑ май, виле хӑйӗн шӑммисемпе Адриана ыталаса илме пӑхнӑ, анчах лешӗ, пӗтӗм вӑйӗпе кӑшкӑрса, ӑна хӑй патӗнчен тӗртсе янӑ. Петр Петрович сулӑнса кайса урайне ӳкнӗ, пӗтӗмпех саланса кайнӑ. Вилесем, ӳпкелешсе, мӑкӑртатма тапратнӑ; пурте хӑйсен юлташӗ хутне кӗнӗ, Адриана вӑрҫма, юнама тытӑннӑ. Адриан вара хӑй те вилесем кӑшкӑрашнипе, вӗсем хӗстерсе пынипе лӗпсӗрех кайнӑ, отставкӑра пурӑннӑ гварди сержанчӗн шӑмми ҫине йӑванса кайнӑ, тӑнӗ пӗтнипе нимӗн пӗлми пулса выртнӑ.

Тупӑкҫӑ выртакан вырӑн ҫине хӗвел ӳкнӗренпе чылайах вӑхӑт иртнӗ ӗнтӗ. Юлашкинчен вӑл куҫне уҫнӑ та хӑй умӗнче хӗрарӑм тарҫи сӑмавар чӗртсе тӑнине курнӑ. Адриан тем тӗрлӗ хӑраса ӗнер пулни-иртнисене аса илнӗ. Трюхина, бригадир тата Курилкин ун асне тӗрлӗрен пырса тухнӑ. Вӑл нимӗн шарламасӑр, тарҫи унпа хӑй малтан сӑмах тапратасса, ҫӗрле мӗн пулни-иртнисем ҫинчен каласа парасса кӗтнӗ.

— Ну, ҫывӑртӑн та эсӗ, Адриан Прохорович, — тенӗ ӑна Аксинья, халат тыттарса. — Сан патна ҫӗвӗҫӗ кӳршӗ килсе кайрӗ, тата кунти 6удочник паян приставок менелникӗ пуласси ҫинчен пӗлтерме кӗнӗччӗ, анчах эсӗ питӗ хытӑ ҫывӑраттӑн та, пирӗн сана вӑратас килмерӗ, — тенӗ.

— Вилнӗ Трюхина патӗнчен килмерӗҫ-и?

— Вилнӗ Трюхина патӗнчен? Вилнӗ-и апла вӑл?

— Ак, тӑмана! Ара, хӑвах пулӑшмарӑн-и вара мана ӗнер ӑна пытарас ӗҫе йӗркелеме?

— Мӗн эсӗ, ухмаха ермерӗн пулӗ-ҫке, е сан ӗнерхи мухмӑр халь те иртсе пӗтмен-и? Мӗнле виле пытарни ҫинчен калаҫса тӑратӑн? Ара, ӗнер эсӗ кунӗпех нимӗҫ патӗнче ӗҫнӗ-ҫке, киле ӳсӗр таврӑнтӑн, вырӑн ҫине выртрӑн та халичченех ҫывӑртӑн, халь ӗнтӗ кӑнтӑрлахи кӗлле те чан ҫапса пӗтерчӗ.

— Ҫаплах-и? — тенӗ тупӑкҫӑ, тем тӗрлӗ савӑнса ӳксе.

— Ҫапла пулмасӑр, — ответленӗ тарҫи.

— Ну, апла пулсан, часрах чей пар та хӗрсене чӗнсе кил, — тенӗ тупӑкҫӑ.

Меню

 

Статистика

...тĕпленрех