Чӑваш чӗлхин икчӗлхеллӗ ҫӳпҫи

Текст: Выҫӑллӑ-тутӑллӑ ачалӑхӑм

Автор: Сувар

Ҫӑлкуҫ: «Сувар», 16(697)№, 2007.05.11

Хушнӑ: 2016.06.30 10:58

Пуплевӗш: 78; Сӑмах: 638

Текст тӗсӗ: Хаҫат-журнал статьи

Вырӑсла Тема: Истори

Вӑрҫӑ пуҫланчӗ, аттене вӑрҫа ӑсатнине астӑватӑп. Ҫынсем питӗ нумайччӗ. Пирӗн патран тухса арман кассине утрӗҫ. Эпӗ те аттерен юлас мар тесе ҫынсем хушшипе чупатӑп. Ҫынсем ҫапса хӗснӗ пек кӗчӗҫ пӗр ҫурта, пӳртӗнче ҫаврӑнма ҫук. Эпӗ ҫынсене тӗке-тӗке утатӑп, аттене тупаймастӑп. Ҫав ҫурт мана тӗлӗк пек асра юлчӗ. Леонтий Овчинниковӑн ҫуртӗччӗ вӑл. Унтан пӗтӗм халӑх хире тухса ӑсатса ячӗ салтака.

Пӗрремӗш класа кайнине те хальхи пек астӑватӑп. Пирӗн вӗрентекене Евдокия Матвеевна тесе чӗнетчӗҫ. Тӑхӑнмалли, ҫимелли ҫуккипе, сивӗ пулнипе ачасем шкула сахалӑн ҫӳретчӗҫ.

Ялта выҫлӑх тытӑнчӗ. Ялтан яла аннесем япаласемпе улӑштарса е паранкӑ, е ҫӑнӑх, е тӑвар тупса таврӑнатчӗҫ. Пӗррехинче, ҫуркунне анне ҫуна туртса килнӗ вӑхӑтра, ывӑнса канма ларнӑ. Макӑрса Турра кӗл тунӑ, Турӑран ыйтнӑ:
– Эй, ҫӳлти Турӑ, ачасен ашшӗ чипер, сывӑ таврӑнмалла пулсан хӑть шӑрпӑк пӗрчи, улӑм пӗрчи тупӑнтӑр ҫул ҫинче, – тенӗ.

Ура ҫине тӑрсан анне ҫул ҫинче ҫап-ҫутӑ кӗмӗл ҫӗрӗ выртнине курнӑ. Пӗшкӗнсе илнӗ те ҫӗррине пӳрнине тӑхӑнса чуп тунӑ. «Сывӑ килет Николай! Сывӑ килет», – тесе савӑнса макӑрнӑ.

Кӑна ӗненмесӗр халап текенсем те тупӑнӗҫ, анчах ку тӗрӗс.

Ҫав ҫӗрре анне эпӗ ҫитӗнсен те тӑхӑнса ҫӳретчӗ. Ҫӗрри хуҫӑлсан та ӑна юсаса тӑхӑннӑ, пӑрахман. Пӗрре эпӗ:
– Пӑрах, мӗн татӑк ҫӗрӗпе ҫӳрен? – тесен анне ҫӳлерех асӑннӑ историе каласа пачӗ.

…Шкула ҫӳреме тӑхӑнмалли пулманран килтех ларатӑп. Асанне арлать. Эпӗ пӗчӗкрен юрлама юрататтӑм. Пӗрре ҫапла чӳрече ҫине ларнӑ та юрласа ларатӑп. Асаннене суеҫтерсе: «Асанне! Атте килчӗ!» – тесе кӑшкӑрса ятӑм. Асанне мана: «Ҫапатӑп сана хӑйӑпа»,– тесе хӑвалать, эпӗ таратӑп.

Асанне арлама ларчӗ. Эпӗ каллех хытӑ кӑшкӑрса юрлатӑп. Ҫав вӑхӑтра хапха уҫӑлса кайрӗ те атте килсе кӗчӗ, шинельпе, пушмакпа. Эпӗ каллех асаннене кӑшкӑратӑп: «Асанне! Атте килчӗ!». Асанне ҫаврӑнса та пӑхмасть, мана вӑрҫать: «Паян эсӗ аҫуна ырлӑха мар асӑнатӑн», – тет. Эпӗ ӑна: «Атте ҫенӗке кӗчӗ ӗнтӗ, алӑка уҫрӗ»,– тесе кӑшкӑратӑп.

Алӑка уҫса пӳрте атте кӗрсе тӑчӗ, асанне аттене курсан кайса ӳкрӗ. Нумай выртмарӗ, тӑчӗ те аттене ыталаса илсе макӑрса ячӗ.

– Ырлӑха, лайӑха иккен, кунӗпе паян мана санӑн хӗрӳ чуптарать, – терӗ ман ҫине ӑшшӑн пӑхса.

Атте инвалид пулса таврӑнчӗ . Кӑшт вӑй илсен района чӗнтерчӗҫ. Вӑл вӑрҫӑччен председатель, агроном, бригадир пулнӑ. Ӑна районта пурте пӗлнӗ. Аттене кӳршӗ яла председателе лартрӗҫ. Атте килӗшесшӗн марччӗ. «Сансӑр пуҫне никама лартма та ҫук», – тесен ҫеҫ атте ӗҫлеме пуҫларӗ. Эпир кӳршӗ яла, Меречене, куҫса кайрӑмӑр. Киле кашни кун ҫӳреме лашасем ҫукчӗ. Ҫуран ҫӳреме сывлӑхӗ япӑхчӗ. Унта 1947 ҫулччен пурӑнтӑмӑр.

Вӑрҫӑ пӗтсен салтаксем таврӑннине аван астӑватӑп. Петр Михайлович Гаврилов десантникпа Петр Степанович (хушаматне астумастӑп) моряк чи хитре хӗрсене юратса пӑрахрӗҫ. Эпир ача-пӑча, вӗсен хыҫҫӑн чупса ҫӳреттӗмӗр. Петр Михайлович шкулта ӗҫлеме пуҫларӗ. Пире вӑрҫӑлла выляма вӗрентетчӗ. Вӑрманта разведчикла выляттӑмӑр. Ҫулла редактор пулса ӗҫлетчӗ, стена хаҫачӗ кӑларатчӗ.

Анне тырӑ питӗ ӑста выратчӗ, атте ӑна ним те памастчӗ. Нумай выракансене ҫӑнӑх паратчӗҫ. Пӗррехинче эпӗ анне макӑрнипе вӑранса кайрӑм, анне такам пирки аттене: «Мӗншӗн ӑна ҫырса патӑн ҫӑнӑх, вӑл манран сахал вырать, мана памастӑн, ачасене хӑть авантарах ҫитерӗттӗм». Атте ӑна: «Эпӗ сана ҫырса парсан нумайӑшӗ ӑнланмӗҫ, айӑплӗҫ», – тет.

Стена хаҫачӗ ҫине атте кӑларттармастчӗ аннене. Петр Михайлович аттене итлемесӗр анне ҫинчен ялан мухтаса ҫыратчӗ, анне вара: «Халь те Петр пур, хӑть вӑл мана хисеплет», – тетчӗ.

Атте тӗрӗслӗхшӗн ҫуннӑран эпир те нумай нуша курнӑ, ҫынсем мӗн ҫинӗ, эпир те ҫавна ҫиеттӗмӗр.

1947 ҫулта тырӑ ҫителӗклех пама тытӑнчӗҫ, пурнӑҫ аванланчӗ. Пирӗн ҫемье Кивӗ ӳселне таврӑнчӗ. 1945 ҫулта йывӑрччӗ, 3-4 пучахшӑн тӗрмене лартнӑ. Пӗррехинче кӳршӗ юлташ патне кайрӑм, вырӑс ҫемйи, 5 ача, хуняшшӗ ватӑччӗ, пӗрле пурнатчӗҫ.

Пӗчӗк хӗрӗ Таня ятлӑччӗ. Амӑшне калать: «Мама, я завтра опять приду к тебе на работу за пшеницей», – тет. Амӑшӗ сӑнран улшӑнса кайрӗ, ман ума чӗркуҫленсе ларчӗ, ыталарӗ, макӑрать. «Нина, пожалуйста, не говори отцу, меня в тюрьму посадят», – тет. Эпӗ ӑна: «Тетя Прасковья, отец давно знает, что вы воруете хлеб, он никого не сажает», – тетӗп.

Эпӗ аттене пӗр сӑмах та каламарӑм. Ачасемпе пӗрле эпӗ те хӑш чух пучах пуҫтарма каяттӑм, атте пӗлместчӗ.

Выҫлӑх аптратса ҫитернӗрен пысӑк ҫемьеллисене, никама та пӗлтермесӗр, йӗтӗм ҫине ӗҫе тухма хушнӑ. Пысӑк хуран хатӗрленӗ: каҫхине хуранӗпе ыраш пӗҫерсе ӗҫлекенсене ҫитернӗ.

Ҫапла, тем те тӳсме тивнӗ вӑл вӑхӑтра. Урӑх ун пекки нихӑҫан та ан пултӑрччӗ.

Меню

 

Статистика

...тĕплӗнрех